Lời mời sang Campuchia làm "việc nhẹ lương cao", không cần kinh nghiệm, được bao vé xe, bao chỗ ở, thường là bẫy. Nhiều người trẻ đã đi theo những lời mời như vậy rồi bị đưa vào các khu khép kín, bị giữ giấy tờ, bắt làm việc cho đường dây lừa đảo qua mạng hoặc cờ bạc trực tuyến, không làm đủ chỉ tiêu thì bị phạt, bị bán sang chỗ khác, gia đình bị đòi tiền chuộc.
Ở vùng biên giới Tây Ninh mới, đây không phải chuyện xa lạ trên báo. Cửa khẩu gần, xe qua lại hằng ngày, nên kẻ tuyển người coi đây là con đường thuận. Bài này viết cho người trẻ đang được mời, và cho cha mẹ có con đang tìm việc: dấu hiệu nhận ra, chuyện gì thường xảy ra sau đó, và khi lỡ rồi thì làm gì.
Lời mời thường bắt đầu thế nào?
Hiếm khi lời mời đến từ một người lạ hoàn toàn. Thường là qua mạng xã hội, qua một nhóm tìm việc, hoặc qua bạn của bạn: "bên này đang cần người trực máy, nhập liệu, chăm sóc khách hàng, lương gấp mấy lần ở nhà, không cần bằng cấp, chỉ cần biết dùng điện thoại". Có khi người mời là chính người quen đã sang trước, bị ép phải kéo thêm người mới được giảm "nợ".
Lời mời đánh đúng vào chỗ khó: người trẻ thất nghiệp, nợ nần, gia đình cần tiền. Kẻ tuyển người hiểu rõ điều đó, nên lời hứa luôn đi kèm sự thông cảm, "anh cũng từng khó như em", và một hạn chót, "tuần này đi mới có chỗ".
Cách đưa người đi cũng được làm cho thật nhẹ nhàng: có người đón ở bến xe, có xe chở thẳng tới vùng biên, có người lo giấy tờ. Nhiều trường hợp người đi không qua cửa khẩu chính thức mà được dẫn đi đường mòn, đường tắt. Đây là dấu hiệu nguy hiểm nhất: đã đi đường không chính thức thì khi gặp chuyện rất khó được bảo vệ.
Sau khi tới nơi, câu chuyện thường đổi khác: hộ chiếu bị thu "để làm giấy phép", công việc thật là ngồi nhắn tin lừa người khác, chỉ tiêu cao, không được ra ngoài. Muốn nghỉ thì phải trả một khoản "bồi thường" lớn, số tiền mà gia đình ở quê thường không có.
Những dấu hiệu cho thấy đó là bẫy
Lương cao bất thường so với yêu cầu. Không cần bằng cấp, không cần ngoại ngữ mà lương gấp nhiều lần mức bình thường là điều vô lý.
Mô tả công việc mơ hồ. "Trực máy", "chăm sóc khách hàng online", "làm cho công ty game" mà không nói rõ công ty nào, ở đâu.
Bao trọn chi phí đi lại. Người tuyển bỏ tiền ra trước thì sẽ đòi lại bằng cách khác, thường là "nợ" khi tới nơi.
Không có hợp đồng lao động hợp pháp. Đi làm việc ở nước ngoài đúng luật phải qua doanh nghiệp được cấp phép, có hợp đồng, có giấy phép lao động.
Giục đi gấp, dặn giữ bí mật. "Đừng nói với gia đình kẻo họ cản" là câu kẻ tuyển người hay dùng.
Dẫn đi đường mòn, không qua cửa khẩu. Đây là vượt biên trái phép, người đi cũng vi phạm pháp luật và mất mọi bảo vệ.
Đòi giữ hộ chiếu. Không ai có quyền giữ hộ chiếu của mình. Người tuyển đòi giữ là dấu hiệu khống chế.
Chỉ liên lạc qua tài khoản ẩn danh. Không có tên thật, không có văn phòng, không có số điện thoại cố định.
Người quen sang trước nài nỉ. Có thể chính họ đang bị ép kéo người. Hỏi kỹ, và để ý những câu trả lời lảng tránh.
Muốn đi làm ở nước ngoài thì làm đúng cách nào?
Có những người làm việc hợp pháp bên kia biên giới và ở nhiều nước khác. Con đường đúng thường như sau.
- Tìm doanh nghiệp được cấp phép. Đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng phải qua doanh nghiệp có giấy phép dịch vụ; danh sách có thể hỏi cơ quan quản lý lao động.
- Hỏi Sở hoặc phòng chuyên môn về lao động ở địa phương. Mang thông tin công ty, vị trí, nơi làm đến hỏi; họ có thể giúp kiểm tra.
- Đọc kỹ hợp đồng. Hợp đồng phải ghi rõ nơi làm, công việc, lương, giờ làm, chỗ ở, chi phí, điều kiện về nước.
- Đi bằng hộ chiếu, qua cửa khẩu chính thức. Không bao giờ đi đường mòn, kể cả khi được hứa "an toàn tuyệt đối".
- Để lại thông tin cho gia đình. Tên công ty, địa chỉ, số điện thoại người phụ trách, bản chụp hộ chiếu, hợp đồng.
- Hẹn giờ liên lạc cố định. Mất liên lạc quá thời gian hẹn là tín hiệu để gia đình hành động.
Khi người thân đã lỡ đi và bị giữ: gia đình nên làm gì
Việc đầu tiên là bình tĩnh và giữ lại mọi thông tin: tin nhắn, số điện thoại, tài khoản mạng xã hội của người tuyển, ảnh, vị trí người thân gửi về nếu có. Những thứ này giúp cơ quan chức năng xác định nơi người thân đang bị giữ.
Thứ hai là báo công an nơi cư trú, và liên hệ cơ quan đại diện Việt Nam tại Campuchia, như Đại sứ quán ở Phnom Penh, để được hướng dẫn bảo hộ công dân. Báo càng sớm, cơ hội đưa người về an toàn càng lớn. Số điện thoại đường dây nóng bảo hộ công dân nên tra trên trang chính thức của Bộ Ngoại giao, không tin số do người lạ gửi.
Thứ ba, cẩn thận với lời đề nghị chuộc người. Có trường hợp gia đình chuyển tiền rồi người vẫn không được thả, hoặc bị đòi thêm. Lại có kẻ mạo danh "người giải cứu", "người có quan hệ bên kia" để lấy tiền gia đình. Trước khi chuyển bất cứ khoản nào, hỏi ý kiến cơ quan công an.
Cuối cùng, khi người thân về được, hãy đón họ như người bị hại. Nhiều người trẻ về nhà mang theo mặc cảm, sợ bị trách, có người bị ám ảnh vì những gì đã trải qua. Lời trách lúc này không giúp gì; điều họ cần là được nghỉ ngơi, được khám sức khoẻ và nếu cần thì gặp chuyên gia tâm lý.
Cha mẹ ở vùng biên có thể làm gì từ sớm
Nói chuyện thẳng với con. Kể những câu chuyện có thật trên báo, đài; người trẻ nghe chuyện người cùng tuổi dễ tin hơn nghe lời khuyên chung chung.
Để ý thay đổi bất thường. Con bỗng có "việc bên kia" lương cao, xin tiền đi gấp, giấu điện thoại.
Đừng để nợ dồn tới đường cùng. Nhiều người đi vì nợ. Gia đình cùng tìm cách xoay sở sẽ giảm áp lực phải "liều một chuyến".
Giữ bản chụp giấy tờ của con. Khi có chuyện, đây là thông tin cần ngay.
Hỏi chính quyền về việc làm hợp pháp. Khu công nghiệp trong tỉnh, chương trình đào tạo nghề là lựa chọn an toàn hơn.
Cảnh giác với người quen trở về khoe giàu. Có những người được dùng làm "mồi" để kéo thêm người.
Chia sẻ cảnh báo trong xóm. Một tin nhắn cảnh báo trong nhóm ấp có thể cứu được một người trẻ khác.
Biết số điện thoại khẩn cấp. Lưu số công an xã, đồn biên phòng gần nhất, và tra số bảo hộ công dân từ nguồn chính thức.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao lời mời việc nhẹ lương cao ở Campuchia thường là lừa đảo?
Vì công việc không cần kỹ năng mà lương rất cao là điều trái quy luật. Nhiều trường hợp người lao động bị đưa vào đường dây lừa đảo trực tuyến, bị giữ giấy tờ và ép làm việc, muốn về phải trả tiền chuộc.
Đi làm ở Campuchia hợp pháp thì cần gì?
Cần đi qua doanh nghiệp được cấp phép đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài, có hợp đồng rõ ràng, có giấy phép lao động theo quy định của nước sở tại. Đi bằng hộ chiếu và qua cửa khẩu chính thức.
Người thân bị giữ ở Campuchia thì báo ai?
Báo ngay công an nơi cư trú và liên hệ cơ quan đại diện Việt Nam tại Campuchia để được hướng dẫn bảo hộ công dân. Lưu giữ mọi tin nhắn, số điện thoại, thông tin về nơi người thân đang ở.
Có nên chuyển tiền chuộc khi bị đòi?
Nên hỏi ý kiến cơ quan công an trước khi chuyển bất kỳ khoản nào. Nhiều gia đình đã chuyển tiền mà người thân không được thả, hoặc bị kẻ mạo danh người giải cứu lừa thêm.
Vượt biên trái phép sang Campuchia làm việc có bị xử lý không?
Xuất cảnh trái phép là vi phạm pháp luật và có thể bị xử lý. Quan trọng hơn, người đi đường mòn gần như mất hết sự bảo vệ khi gặp chuyện ở bên kia.
