Tỉnh Tây Ninh mới, chính thức từ 1/7/2025, là Tây Ninh cũ và Long An cũ gộp lại, trung tâm hành chính đặt ở phía Long An cũ. Muốn hình dung nhanh, cứ chia tỉnh thành sáu vùng: vùng núi và đạo quanh núi Bà Đen, vùng hồ Dầu Tiếng và rừng phía đông bắc, dải biên giới giáp Campuchia, vùng công nghiệp sát TP.HCM, vùng hạ Vàm Cỏ quanh Tân An, và vùng trũng Đồng Tháp Mười.
Bản đồ hành chính mới không còn cấp huyện, nên những tên như Hòa Thành, Trảng Bàng, Bến Lức, Mộc Hóa giờ chỉ là tên gọi quen miệng của một vùng đất, không phải một đơn vị hành chính. Bài này dùng những tên đó (kèm chữ "cũ" khi cần) vì người địa phương vẫn gọi vậy, và vì nhìn theo vùng thì dễ hiểu đất hơn là nhìn theo ranh giới xã phường mới.
Sợi chỉ nối hai nửa tỉnh là hai con sông Vàm Cỏ. Vàm Cỏ Đông chảy qua đất Tây Ninh cũ xuống Long An, Vàm Cỏ Tây vắt ngang Đồng Tháp Mười, hai dòng gặp nhau ở vùng hạ Long An trước khi ra biển. Nắm được hai con sông là nắm được nửa cái bản đồ.
Vì sao Tây Ninh và Long An về chung một tỉnh lại không lạ
Nhìn bản đồ cũ, Tây Ninh và Long An nằm liền nhau theo trục bắc nam, cùng có đường biên giới dài với Campuchia, cùng ôm một bên sườn phía tây của TP.HCM. Người hai bên vốn đã đi lại qua vùng Đức Hòa, Trảng Bàng hằng ngày: người Long An lên Tây Ninh viếng núi Bà, người Tây Ninh xuống Long An buôn lúa, mua cá, thăm bà con.
Hai nửa tỉnh lại khác nhau về địa hình. Tây Ninh cũ là đất cao hơn, đất xám, có núi lẻ, có hồ lớn, trồng mì, mía, cao su. Long An cũ thấp dần về phía nam, đất phù sa ven sông và đất phèn ở vùng trũng, là xứ lúa, sen, tràm và cây ăn trái. Gộp lại, tỉnh mới có cả núi cao nhất Nam Bộ lẫn vùng đất trũng nhất của miền Tây.
Vì khác nhau như vậy, đừng nghĩ "đi Tây Ninh" là xong trong một buổi. Từ núi Bà Đen xuống tới Láng Sen hay Làng nổi Tân Lập là một quãng đường dài, đi qua nhiều kiểu đất, nhiều kiểu bữa ăn. Người lập lịch chuyến đi nên chọn vùng trước, rồi mới chọn điểm.
Điều thứ hai cần nhớ: trung tâm hành chính tỉnh giờ nằm ở phía Long An cũ. Với người ở vùng núi Bà hay Tân Biên, việc lên tỉnh xa hơn trước. Phần lớn thủ tục thường ngày vẫn làm ở xã, phường, nhưng gặp việc phải lên cấp tỉnh thì nên hỏi trước qua cổng dịch vụ công để khỏi đi một chuyến dài rồi về tay không.
Sáu vùng của Tây Ninh mới, đọc từ bắc xuống nam
Vùng núi và đạo. Quanh núi Bà Đen và Tòa Thánh Tây Ninh ở Hòa Thành (cũ), cùng khu trung tâm Tây Ninh cũ. Đây là vùng của đền chùa, thánh thất, khách hành hương và những con đường thẳng tắp có hàng me, hàng dầu.
Vùng hồ và rừng phía đông bắc. Hồ Dầu Tiếng trải rộng ở phía Tân Châu, Dương Minh Châu (cũ), xung quanh là cao su, mía, mì. Đất cao, nắng gắt, dân cư thưa hơn vùng trung tâm, nhiều nơi đi cả cây số mới gặp một xóm.
Dải biên giới phía tây bắc. Tân Biên với cửa khẩu Xa Mát và rừng Lò Gò, Bến Cầu với cửa khẩu Mộc Bài. Đây là vùng của xe tải, kho hàng, chợ biên giới và những cánh rừng khộp hiếm hoi còn lại ở Nam Bộ.
Trục quốc lộ 22 về TP.HCM. Trảng Bàng, Gò Dầu (cũ) nằm dọc con đường xuyên Á, nơi có bánh canh, bánh tráng phơi sương và những khu công nghiệp mọc lên trong mười năm gần đây. Ai đi từ TP.HCM lên núi Bà hay sang Mộc Bài đều đi qua vùng này.
Vùng ven TP.HCM của Long An cũ. Đức Hòa, Bến Lức, Cần Giuộc là chỗ nhà máy, khu công nghiệp và khu dân cư mới san sát. Người ở đây nhiều khi đi làm, đi chợ, khám bệnh bên TP.HCM nhiều hơn là về tỉnh.
Vùng hạ Vàm Cỏ. Tân An, Châu Thành, Tân Trụ, Cần Đước (cũ): sông rạch chằng chịt, thanh long, gạo thơm, nhà cổ. Nhà trăm cột ở Cần Đước và các nhà cổ ven sông là lý do nhiều người tìm về vùng này.
Vùng Đồng Tháp Mười. Thạnh Hóa, Tân Thạnh, Mộc Hóa, Kiến Tường, Vĩnh Hưng, Tân Hưng (cũ): đất trũng, phèn, đồng lúa mênh mông, sen, tràm, chim. Mùa nước nổi là mùa đặc trưng nhất ở đây, và cửa khẩu Bình Hiệp cũng nằm ở rìa vùng này.
Một mẹo nhớ nhanh. Phía trên là đất của núi, đạo và biên giới; ở giữa là đất của nhà máy; phía dưới là đất của sông và nước. Nhớ ba tầng đó là không lạc khi nghe người ta kể chuyện.
Mỗi vùng hợp với kiểu người đi nào?
Bảng dưới đây không xếp hạng vùng nào hơn vùng nào, chỉ giúp chọn đúng chỗ cho đúng mục đích.
| Vùng | Nét chính | Hợp với ai |
|---|---|---|
| Núi và đạo | Núi Bà Đen, Tòa Thánh, đền chùa | Người hành hương, gia đình đi trong ngày |
| Hồ và rừng | Hồ Dầu Tiếng, đồi cao su | Người thích cảnh rộng, cắm trại, chụp hoàng hôn |
| Biên giới | Mộc Bài, Xa Mát, rừng Lò Gò | Người đi công việc, người mê rừng và chim |
| Ven TP.HCM | Khu công nghiệp, khu dân cư mới | Người tìm việc, tìm chỗ ở gần thành phố |
| Hạ Vàm Cỏ | Nhà cổ, sông rạch, vườn trái cây | Người thích di sản, món quê, đi chậm |
| Đồng Tháp Mười | Sen, tràm, chim, nước nổi | Người thích thiên nhiên, chịu đi xa |
Đa số người ở TP.HCM đi chơi cuối tuần thường chọn một trong hai đầu: lên vùng núi và đạo, hoặc xuống vùng hạ Vàm Cỏ. Đồng Tháp Mười đẹp nhất nhưng xa nhất, nên dành hẳn hai ngày.
Hai con sông Vàm Cỏ nói gì về đất này
Vàm Cỏ Đông bắt nguồn từ bên kia biên giới, chảy dọc phía tây vùng Tây Ninh cũ, qua Gò Dầu, Bến Cầu (cũ), rồi xuống Đức Hòa, Bến Lức. Đây là con sông của đất cao: bờ dốc hơn, nước đục phù sa nhẹ, hai bên là mía, mì, rồi gần về sau là ruộng lúa.
Vàm Cỏ Tây thì khác hẳn. Nó chảy qua giữa Đồng Tháp Mười, qua Mộc Hóa, Tân Thạnh, Thạnh Hóa rồi xuống Tân An. Nước chua phèn hơn, bờ thấp, mùa nước nổi tràn đồng. Người vùng này sống theo con nước, làm ruộng theo con nước, đi lại theo con nước.
Hai dòng gặp nhau ở vùng hạ Long An cũ thành sông Vàm Cỏ, rồi ra biển. Vì vậy vùng Tân Trụ, Cần Đước có đất phù sa tốt, có lúa thơm, có nhà cổ của những gia đình khá giả ngày trước sống bằng ruộng và buôn lúa.
Hiểu hai con sông cũng giúp hiểu vì sao món ăn hai nửa tỉnh khác nhau. Phía trên ăn nhiều bánh canh, bánh tráng, đồ khô; phía dưới ăn cá đồng, rau đồng, bông điên điển, bông súng theo mùa nước.
Những chỗ người mới hay đọc nhầm bản đồ
Nhầm Đồng Tháp Mười với tỉnh Đồng Tháp. Đồng Tháp Mười là một vùng trũng lớn trải qua nhiều tỉnh. Phần nằm trong Long An cũ giờ thuộc Tây Ninh mới; phần còn lại thuộc tỉnh khác. Thấy chữ "Đồng Tháp Mười" đừng mặc định là phải sang tỉnh Đồng Tháp.
Tưởng thành phố Tây Ninh vẫn là tỉnh lỵ. Trung tâm hành chính tỉnh mới đặt ở phía Long An cũ. Khu trung tâm Tây Ninh cũ vẫn là đô thị lớn, vẫn đông vui, nhưng các sở ngành cấp tỉnh có thể không còn ở đó.
Dùng tên huyện cũ để tìm địa chỉ. Tên huyện cũ vẫn dùng được khi hỏi đường, nhưng địa chỉ trên giấy tờ đã đổi theo xã, phường mới. Cần địa chỉ chính xác thì tra cổng thông tin chính thức hoặc hỏi UBND xã, phường.
Nghĩ hai nửa tỉnh gần nhau. Từ núi Bà Đen xuống Láng Sen là một chặng dài, phải vòng qua vùng ven TP.HCM vì không có đường tắt xuyên đồng. Đừng xếp hai nơi này vào cùng một buổi.
Lẫn núi Bà Đen với núi Bà Rá. Núi Bà Rá ở phía Bình Phước cũ, nay thuộc Đồng Nai, không liên quan tới Tây Ninh. Tìm đường trên mạng hay gặp nhầm này vì tên na ná.
Coi hồ Dầu Tiếng là của riêng Tây Ninh. Hồ trải qua cả phần đất phía TP.HCM mới (vùng Bình Dương cũ). Các điểm ngắm hồ ở phía Tây Ninh là Tân Châu, Dương Minh Châu (cũ).
Quên rằng biên giới dài. Tỉnh mới giáp Campuchia một đoạn rất dài, có nhiều cửa khẩu lớn nhỏ. Nhiều con đường gần biên giới có trạm kiểm soát, có khu vực cấm; đi lạc vào đó không phải chuyện đùa.
Tin bản đồ điện thoại tuyệt đối ở vùng trũng. Ở Đồng Tháp Mười, đường đê, đường bờ kênh có khi bản đồ vẽ mà xe ô tô không qua được, nhất là mùa nước. Hỏi người địa phương vẫn chắc ăn hơn.
Câu hỏi thường gặp
Tỉnh Tây Ninh mới gồm những tỉnh cũ nào?
Tây Ninh mới gồm toàn bộ Tây Ninh cũ và Long An cũ, hợp nhất từ ngày 1/7/2025. Trung tâm hành chính tỉnh đặt ở phía Long An cũ.
Tây Ninh mới còn huyện không?
Không. Từ 1/7/2025 cả nước chỉ còn chính quyền hai cấp là tỉnh và xã, phường. Tên huyện cũ như Hòa Thành, Bến Lức vẫn được gọi quen trong đời sống nhưng không còn là đơn vị hành chính.
Núi Bà Đen giờ thuộc tỉnh nào?
Núi Bà Đen vẫn thuộc Tây Ninh, giờ là Tây Ninh mới. Núi nằm gần khu trung tâm Tây Ninh cũ, cách TP.HCM chừng một trăm cây số theo trục quốc lộ 22.
Vùng Đồng Tháp Mười có thuộc Tây Ninh mới không?
Một phần lớn Đồng Tháp Mười nằm trong Long An cũ, gồm vùng Mộc Hóa, Kiến Tường, Tân Hưng, Vĩnh Hưng, Tân Thạnh, Thạnh Hóa (cũ), nay thuộc Tây Ninh mới. Phần còn lại của vùng trũng này thuộc tỉnh khác.
Muốn biết địa chỉ mới sau sắp xếp thì tra ở đâu?
Nên tra trên cổng thông tin chính thức của tỉnh hoặc hỏi trực tiếp UBND xã, phường nơi mình ở. Các bảng đối chiếu truyền tay trên mạng có thể sai hoặc cũ, đừng dùng để làm giấy tờ.
Đi từ TP.HCM thì vùng nào của Tây Ninh mới gần nhất?
Gần nhất là vùng ven thành phố của Long An cũ như Bến Lức, Đức Hòa, Cần Giuộc, kế đó là Trảng Bàng trên quốc lộ 22. Núi Bà Đen và Đồng Tháp Mười là hai đầu xa hơn, nên tính một ngày trọn cho mỗi nơi.
