Qua lại biên giới giữa Tây Ninh mới và Campuchia đúng luật có ba điều cốt lõi: chỉ đi qua cửa khẩu chính thức, dùng đúng loại giấy tờ (hộ chiếu cho chuyến đi bất kỳ đâu, giấy thông hành biên giới chỉ cho phạm vi các tỉnh giáp biên), và nếu mang xe của mình theo thì phải có giấy phép riêng cho phương tiện. Bên kia biên giới, giữ giấy tờ bên người, giữ liên lạc với gia đình và đi đứng cẩn thận là đủ cho phần lớn chuyến đi.
Sau khi Tây Ninh và Long An hợp nhất, tỉnh mới có một dải biên giới dài, từ vùng đất xám phía bắc tới miền Đồng Tháp Mười. Người qua lại rất đa dạng: khách du lịch, người đi thăm bà con, người buôn bán nhỏ, người đi làm, người lái xe hàng. Bài này gom những điều mà người qua lại thường xuyên đã biết, còn người đi lần đầu hay phải học bằng cách trả giá.
Quy định về giấy tờ, phương tiện và cửa khẩu có thể thay đổi. Mọi điều dưới đây là để định hướng; trước mỗi chuyến đi quan trọng, hỏi lại công an xuất nhập cảnh, Bộ đội Biên phòng hoặc hải quan.
Hộ chiếu hay giấy thông hành: chọn đúng giấy cho đúng chuyến
Hai loại giấy tờ này hay bị nhầm với nhau. Bảng dưới so sánh theo những điểm người đi cần biết.
| Tiêu chí | Hộ chiếu | Giấy thông hành biên giới |
|---|---|---|
| Ai được cấp | Mọi công dân đủ điều kiện | Người có nơi thường trú ở tỉnh giáp biên theo quy định |
| Đi được tới đâu | Khắp Campuchia và các nước khác | Chỉ trong phạm vi tỉnh giáp biên phía bạn theo quy định |
| Qua cửa khẩu nào | Các cửa khẩu quốc tế, cửa khẩu chính | Các cửa khẩu được phép dùng loại giấy này |
| Hợp với chuyến đi | Du lịch Phnom Penh, Siem Reap, công tác, ở dài ngày | Thăm thân, buôn bán nhỏ ở vùng giáp biên, đi về ngắn ngày |
| Thời hạn lưu trú | Theo chế độ miễn thị thực hoặc thị thực | Ngắn, theo quy định của loại giấy |
| Nơi làm thủ tục | Cơ quan quản lý xuất nhập cảnh | Hỏi công an nơi thường trú về nơi cấp |
Người có cả hai loại giấy nên hỏi kỹ trước khi chọn mang loại nào. Chọn sai giấy là bị từ chối ngay tại quầy, không sửa được tại chỗ. Thủ tục xuất cảnh lần đầu qua Mộc Bài có trong bài giấy tờ và thủ tục từng bước ở cửa khẩu Mộc Bài.
Chọn cửa khẩu theo hướng đi và loại giấy
Không phải cửa khẩu nào cũng làm thủ tục cho mọi loại giấy và mọi loại phương tiện. Cửa khẩu quốc tế như Mộc Bài, Xa Mát, Bình Hiệp làm thủ tục cho người mang hộ chiếu; các cửa khẩu chính, cửa khẩu phụ dọc biên giới chủ yếu phục vụ cư dân vùng biên và giao thương ở phạm vi hẹp hơn.
Người đi du lịch từ TP.HCM thường đi Mộc Bài vì xe khách nhiều và đường thẳng. Người ở phía bắc Tây Ninh cũ hay đi Xa Mát, còn người ở vùng Kiến Tường, Mộc Hóa cũ thì gần Bình Hiệp. So sánh chi tiết ba cửa khẩu nằm ở bài nên chọn Mộc Bài, Xa Mát hay Bình Hiệp.
Điều quan trọng nhất cần nhớ: những lối mòn qua biên giới mà người trong xóm hay kể "đi tắt cho nhanh" là đường không chính thức. Đi qua đó là xuất cảnh, nhập cảnh trái phép, dù chỉ sang chợ bên kia mua vài thứ. Gặp chuyện ở bên kia, người đi đường mòn rất khó chứng minh mình là ai và rất khó được bảo vệ.
Trước khi đi, hỏi cửa khẩu định qua có đang làm việc bình thường không và giờ làm việc ra sao. Có những thời điểm cửa khẩu điều chỉnh giờ hoặc tạm dừng một số hoạt động theo yêu cầu của hai bên.
Mang xe máy, ô tô cá nhân sang Campuchia: trình tự thường gặp
Mang phương tiện của mình qua biên giới phức tạp hơn đi người không. Trình tự dưới đây là khung chung; chi tiết hồ sơ phải hỏi cơ quan cấp phép.
- Xác định xe có được phép đi không. Phương tiện qua lại biên giới được điều chỉnh theo thoả thuận vận tải đường bộ giữa hai nước và quy định trong nước; không phải xe nào, cửa khẩu nào cũng được.
- Xin giấy phép cho phương tiện. Hỏi cơ quan quản lý vận tải về giấy phép liên vận hoặc giấy phép tương ứng, thời hạn, hồ sơ cần nộp.
- Kiểm tra giấy tờ xe và bằng lái. Đăng ký xe đứng tên mình hoặc có giấy uỷ quyền hợp lệ, đăng kiểm còn hạn, bằng lái phù hợp. Hỏi xem phía bạn có yêu cầu thêm giấy phép lái xe quốc tế hay không.
- Mua bảo hiểm phù hợp. Hỏi về bảo hiểm trách nhiệm dân sự có hiệu lực ở Campuchia; bảo hiểm trong nước thường không đủ.
- Làm thủ tục tạm xuất phương tiện ở cửa khẩu. Hải quan làm thủ tục tạm xuất, xe phải quay về đúng hạn.
- Làm thủ tục tạm nhập ở phía bạn. Theo hướng dẫn của hải quan Campuchia tại cửa khẩu.
- Quay về đúng hạn, đúng cửa khẩu theo giấy phép. Quá hạn có thể bị phạt và phức tạp về thủ tục cho lần sau.
Với nhiều người, thủ tục này tốn công hơn lợi ích của việc tự lái. Đi xe khách sang, thuê xe có tài xế bên kia thường đơn giản hơn, nhất là chuyến đi ngắn.
Đi thăm thân và ở lại lâu ngày: những điều hay bị quên
Vùng biên giới Tây Ninh có nhiều gia đình có bà con ở bên kia, có người lấy vợ lấy chồng bên kia, có người sang làm ăn rồi ở lại. Đi thăm thân nghe đơn giản nhưng hay vướng vào những chuyện nhỏ: ở quá thời hạn lưu trú, không đăng ký tạm trú theo yêu cầu của nơi ở, hoặc mang theo quà là hàng phải khai.
Thời hạn được ở lại bên kia phụ thuộc giấy tờ mình dùng. Đi bằng hộ chiếu theo diện miễn thị thực thì có giới hạn số ngày; đi bằng giấy thông hành thì thời hạn ngắn hơn và phạm vi hẹp hơn. Ở quá hạn có thể bị phạt khi xuất cảnh, ảnh hưởng tới những lần qua lại sau.
Người đi thăm thân lớn tuổi nên mang theo thuốc đủ dùng cho cả chuyến và thêm vài ngày dự phòng, kèm đơn thuốc hoặc sổ khám bệnh. Bệnh mạn tính như huyết áp, tiểu đường mà hết thuốc ở nơi xa thành phố thì khó tìm đúng loại.
Quà mang sang nên vừa phải, là đồ dùng cá nhân, bánh trái đóng gói. Mang nhiều hàng một lần, dù là để biếu, cũng có thể bị coi là hàng hoá và phải làm thủ tục. Nếu thật sự cần mang nhiều, hỏi hải quan trước cách làm.
An toàn khi ở bên kia biên giới
Giữ hộ chiếu bên người, không giao cho ai giữ hộ. Khách sạn có thể xem và chụp hộ chiếu, nhưng không có lý do để giữ luôn. Người lạ hay "chủ" nào đòi giữ là dấu hiệu khống chế.
Giữ liên lạc với gia đình theo giờ hẹn. Báo nơi ở, số điện thoại, lịch trình; mất liên lạc quá giờ hẹn là gia đình biết mà hành động.
Cẩn thận giao thông. Đường quốc lộ bên kia có nhiều xe tải, xe khách chạy nhanh; đi xe máy, đi bộ ven quốc lộ phải cẩn thận, nhất là ban đêm.
Tránh xa cờ bạc, cho vay nặng lãi. Khu vực sát biên có nhiều cơ sở giải trí có cờ bạc. Thua bạc, vay nợ ở đó là con đường dẫn tới bị giữ người, đòi tiền chuộc.
Từ chối lời mời việc làm bất thường. Lời mời việc nhẹ lương cao là bẫy quen thuộc ở vùng biên; đọc thêm bài nhận diện bẫy việc nhẹ lương cao.
Giữ ví, điện thoại kỹ ở chỗ đông. Bến xe, chợ, khu cửa khẩu là nơi móc túi hoạt động.
Uống nước đóng chai, ăn đồ chín. Nắng nóng, đi đường dài, ăn đồ không chín dễ đau bụng giữa chuyến.
Tôn trọng phong tục nơi đến. Ăn mặc kín đáo khi vào chùa, không chạm vào đầu người khác, cởi giày khi vào nơi thờ tự.
Không chụp ảnh khu vực quân sự, đồn biên phòng. Ở cả hai phía, khu vực này thường cấm quay phim, chụp ảnh.
Mất hộ chiếu ở bên kia: làm gì trước, làm gì sau
Mất hộ chiếu ở nước ngoài là tình huống làm nhiều người hoảng. Làm theo thứ tự dưới đây sẽ đỡ rối.
- Bình tĩnh tìm lại chỗ vừa đi qua. Hỏi nơi ở, nhà xe, quán vừa ghé; nhiều trường hợp chỉ là để quên.
- Báo cảnh sát nơi mất. Xin giấy xác nhận đã trình báo mất giấy tờ; giấy này thường cần cho bước sau.
- Liên hệ cơ quan đại diện Việt Nam. Đại sứ quán hoặc cơ quan lãnh sự Việt Nam tại Campuchia hướng dẫn cấp giấy tờ thay thế để về nước.
- Chuẩn bị bản chụp giấy tờ. Bản chụp hộ chiếu, căn cước, ảnh thẻ giúp xác minh nhanh hơn.
- Báo gia đình. Gia đình có thể gửi thêm giấy tờ, tiền nếu cần.
- Về nước qua cửa khẩu theo hướng dẫn. Dùng giấy tờ thay thế được cấp, đi đúng cửa khẩu được chỉ định.
- Làm lại hộ chiếu sau khi về. Khai báo mất và làm hộ chiếu mới theo thủ tục trong nước.
Ba tình huống thường gặp
Tình huống thứ nhất: hai vợ chồng ở phía nam Tây Ninh cũ định sang thăm người cô ở Phnom Penh, mang theo giấy thông hành biên giới vì nghĩ "cũng là giấy qua biên giới". Tới cửa khẩu mới được giải thích giấy này chỉ dùng ở các tỉnh giáp biên, không đi được tới Phnom Penh. Chuyến đi phải dời lại cho tới khi làm xong hộ chiếu. Bài học: trước mỗi chuyến, hỏi rõ mình được đi tới đâu với giấy đang có.
Tình huống thứ hai: một nhóm bạn trẻ đi Siem Reap bằng xe khách qua Mộc Bài. Một bạn mang theo khá nhiều tiền mặt để mua đồ, tới máy soi mới biết số tiền vượt mức phải khai. May là bạn hỏi cán bộ hải quan trước, được hướng dẫn khai báo, mất thêm ít phút. Nếu im lặng đi qua rồi bị phát hiện, chuyện đã khác. Chuyện tiền bạc có trong bài đổi tiền khi qua cửa khẩu Tây Ninh.
Tình huống thứ ba: một người ở vùng Đồng Tháp Mười hay sang chợ bên kia qua một lối mòn quen. Một lần bị cơ quan chức năng phía bạn kiểm tra, không có giấy tờ nhập cảnh, bị giữ lại làm việc, gia đình phải nhờ chính quyền hai bên mới giải quyết được. Đi đường chính thức có tốn thời gian hơn đôi chút, nhưng không bao giờ đẩy mình vào tình thế đó.
Ba chuyện đều nhỏ, đều do không biết hoặc chủ quan. Ở biên giới, sự chủ quan nhỏ thường phải trả bằng thời gian, tiền bạc, có khi bằng sự an toàn.
Sai lầm thường gặp của người qua lại biên giới
Dùng sai loại giấy tờ. Giấy thông hành cho chuyến đi sâu vào nội địa, hoặc hộ chiếu sắp hết hạn.
Đi đường mòn vì gần. Là xuất nhập cảnh trái phép, mất mọi bảo vệ khi gặp chuyện.
Ở quá hạn lưu trú. Bị phạt và ảnh hưởng những lần qua lại sau.
Mang xe sang không có giấy phép. Xe có thể bị giữ, người bị phạt.
Nhận mang hộ đồ cho người lạ. Người cầm hàng là người chịu trách nhiệm với thứ trong túi.
Giao hộ chiếu cho người khác giữ. Mất kiểm soát giấy tờ là mất quyền tự do đi lại.
Vay tiền, đánh bạc ở khu giải trí sát biên. Nhiều vụ giữ người đòi tiền chuộc bắt đầu từ đây.
Không để lại thông tin cho gia đình. Khi có chuyện, gia đình không biết bắt đầu tìm từ đâu.
Đưa tiền cho người hứa "lo giấy tờ nhanh". Giấy tờ hợp lệ làm ở cơ quan có thẩm quyền, không qua người đứng đường.
Khi nào nên hỏi cơ quan có thẩm quyền
Chọn loại giấy tờ xuất cảnh. Hỏi công an quản lý xuất nhập cảnh về hộ chiếu, giấy thông hành và phạm vi được đi.
Đưa trẻ em đi qua biên giới. Hỏi cơ quan xuất nhập cảnh về giấy tờ của trẻ, giấy đồng ý của cha mẹ khi trẻ đi cùng người khác.
Mang phương tiện cá nhân sang bên kia. Hỏi cơ quan quản lý vận tải và hải quan về giấy phép, thủ tục tạm xuất tái nhập.
Mang tiền, vàng, hàng giá trị lớn. Hỏi hải quan cửa khẩu về mức phải khai và cách khai.
Muốn đi làm việc ở bên kia. Hỏi cơ quan quản lý lao động về doanh nghiệp được phép và hợp đồng hợp lệ.
Người thân mất liên lạc, bị giữ ở bên kia. Báo công an nơi cư trú và liên hệ cơ quan đại diện Việt Nam tại Campuchia.
Kết hôn, nhận con nuôi, giấy tờ hộ tịch có yếu tố nước ngoài. Hỏi cơ quan tư pháp, hộ tịch; cần thì nhờ luật sư.
Không chắc cửa khẩu có hoạt động không. Hỏi đồn biên phòng hoặc tra thông tin chính thức trước khi đi.
Câu hỏi thường gặp
Giấy thông hành biên giới đi được tới Phnom Penh không?
Không. Giấy thông hành biên giới chỉ dùng trong phạm vi các tỉnh giáp biên phía Campuchia theo quy định. Muốn tới Phnom Penh, Siem Reap hay nơi khác, phải dùng hộ chiếu.
Có thể lái xe máy của mình sang Campuchia không?
Phải có giấy phép cho phương tiện theo quy định vận tải qua biên giới và làm thủ tục tạm xuất tái nhập. Thủ tục khá phức tạp, nên với chuyến ngắn, nhiều người chọn đi xe khách rồi thuê xe bên kia.
Ở Campuchia quá hạn thì sao?
Người ở quá thời hạn lưu trú được phép có thể bị phạt khi xuất cảnh và gặp khó khăn ở những lần nhập cảnh sau. Nếu buộc phải ở lâu hơn dự định, hỏi cơ quan xuất nhập cảnh phía bạn để gia hạn đúng thủ tục.
Đi sang chợ bên kia biên giới bằng đường mòn có sao không?
Đi đường mòn là xuất nhập cảnh trái phép, có thể bị xử lý ở cả hai phía. Khi gặp sự cố, người đi rất khó được bảo vệ vì không có dấu vết nhập cảnh hợp lệ.
Mất hộ chiếu ở Campuchia thì liên hệ ai?
Trình báo cảnh sát nơi mất để lấy giấy xác nhận, rồi liên hệ Đại sứ quán hoặc cơ quan lãnh sự Việt Nam tại Campuchia để được cấp giấy tờ về nước. Mang theo bản chụp hộ chiếu sẽ giúp xác minh nhanh hơn.
Sau sáp nhập, người Long An cũ có được cấp giấy thông hành biên giới không?
Cả Tây Ninh cũ và Long An cũ đều giáp biên giới Campuchia. Điều kiện cấp cụ thể theo quy định hiện hành, nên hỏi công an nơi thường trú để biết mình có đủ điều kiện và làm ở đâu.
