Hành lý cá nhân qua các cửa khẩu đường bộ của Tây Ninh mới, như Mộc Bài, Xa Mát, Bình Hiệp, được mang theo trong định mức miễn thuế dành cho người xuất nhập cảnh. Có ba nhóm cần nhớ: hàng cấm thì tuyệt đối không mang; tiền mặt, vàng, hàng hoá vượt mức thì phải khai hải quan; động vật, thực vật, thực phẩm tươi có thể cần kiểm dịch.
Phần lớn rắc rối ở cửa khẩu không đến từ người cố ý vi phạm, mà từ người không biết: mang hộ một gói đồ, cầm theo xấp tiền mặt lớn mà không khai, mua vài trái cây bên kia về làm quà, hay mang chai thuốc không có đơn. Bài này đi qua từng nhóm, kể lý do đằng sau quy định, và cách xếp hành lý để qua máy soi nhanh, gọn.
Mức cụ thể, như hạn mức tiền mặt hay số lượng rượu, thuốc lá miễn thuế, do quy định hiện hành đặt ra và có thể thay đổi. Trước khi đi, nên hỏi hải quan cửa khẩu hoặc tra trang thông tin chính thức của ngành hải quan.
Những thứ tuyệt đối không được mang qua biên giới
Ma tuý và chất gây nghiện. Vùng biên giới là nơi kiểm soát ma tuý rất chặt. Hình phạt nặng, kể cả với lượng nhỏ.
Vũ khí, đạn dược, công cụ hỗ trợ. Kể cả dao găm, súng đồ chơi giống thật, bình xịt hơi cay cũng có thể bị giữ lại.
Pháo nổ. Pháo là hàng cấm; mua lén ở vùng biên rồi mang về là vi phạm, có thể bị xử lý hình sự tuỳ số lượng.
Động vật hoang dã và sản phẩm từ chúng. Ngà, sừng, móng, da, mật, xương động vật hoang dã; rùa, chim, khỉ sống. Mua làm "quà lạ" là tiếp tay buôn bán trái phép.
Văn hoá phẩm bị cấm. Sách, đĩa, ấn phẩm có nội dung bị pháp luật cấm lưu hành.
Tiền giả, hàng giả mang tính buôn bán. Mang hàng giả số lượng lớn có thể bị xử lý như buôn hàng giả.
Hoá chất độc hại, thuốc bảo vệ thực vật không rõ nguồn. Có người mua thuốc trừ sâu bên kia về dùng; đây là hàng phải được phép lưu hành, không mang theo hành lý.
Đồ của người lạ nhờ mang. Không phải hàng cấm theo tên gọi, nhưng là cách hàng cấm thường được chuyển qua. Không biết bên trong là gì thì đừng cầm.
Khi nào phải khai hải quan? Tiền mặt, vàng và hàng hoá
Nguyên tắc chung là hành lý cá nhân vừa phải không cần khai, còn những thứ có giá trị lớn hoặc có tính chất hàng hoá thì phải khai. Ba nhóm hay gặp nhất ở cửa khẩu Tây Ninh là tiền mặt, vàng và hàng mang đi bán.
Với tiền mặt, ngoại tệ, quy định đặt ra hạn mức; mang vượt hạn mức thì phải khai báo khi xuất cảnh hoặc nhập cảnh. Lâu nay, mức thường được nhắc là từ 5.000 đô la Mỹ hoặc ngoại tệ tương đương, hay từ 15 triệu đồng tiền mặt trở lên; nhưng nên hỏi lại hải quan vì quy định có thể thay đổi. Khai báo không có nghĩa là bị thu hay bị đánh thuế, mà là để chứng minh nguồn tiền hợp pháp khi mang qua lại.
Vàng, đặc biệt vàng miếng, vàng trang sức số lượng lớn, cũng có quy định riêng. Người đeo vài món trang sức cá nhân thì bình thường; mang theo nhiều vàng để mua bán thì phải khai, và có thể cần giấy phép.
Hàng hoá mang tính buôn bán, như vài chục thùng bánh kẹo, nhiều bao nông sản, không còn là hành lý cá nhân. Loại này phải làm thủ tục như hàng hoá xuất nhập khẩu hoặc theo cơ chế mua bán của cư dân biên giới nếu đủ điều kiện. Cố gắng chia nhỏ để lọt qua như hành lý là cách dễ bị giữ lại nhất.
Nếu không chắc món mình mang có phải khai hay không, cứ hỏi cán bộ hải quan trước khi qua máy soi. Hỏi trước thì được hướng dẫn; bị phát hiện sau mới giải thích là chuyện khác.
Trái cây, thịt cá, cây giống: vì sao bị kiểm dịch
Người đi Campuchia về hay muốn mang chút trái cây, khô cá, thịt khô làm quà. Nhiều người ngạc nhiên khi bị hỏi giấy kiểm dịch. Lý do nằm ở dịch bệnh: sâu bệnh trên trái cây, cây giống, và dịch bệnh trên gia cầm, gia súc có thể theo hàng hoá đi qua biên giới.
Vùng biên giới Tây Nam từng nhiều lần phải căng mình chống gia cầm nhập lậu trong những đợt dịch cúm gia cầm. Một con gà mang theo không rõ nguồn gốc nghe thì nhỏ, nhưng là đúng con đường dịch bệnh lan rộng. Vì vậy gia cầm, thịt tươi, trứng không có kiểm dịch thường bị giữ lại.
Cây giống, hom giống, hạt giống cũng vậy. Ở phần nông nghiệp của tỉnh, bệnh khảm lá mì lây qua hom giống là ví dụ rõ: mang hom từ vùng bệnh sang là mang bệnh theo. Người làm vườn tò mò muốn mang vài cây lạ về trồng nên hỏi kiểm dịch thực vật trước.
Đồ khô đóng gói có nhãn, có nguồn gốc rõ thì thường đơn giản hơn. Cách an toàn là mua lượng vừa phải để dùng, hỏi hải quan nếu không chắc, và chấp nhận để lại nếu bị yêu cầu, thay vì tranh cãi.
Xếp hành lý để qua máy soi nhanh
Hành lý gọn thì cán bộ kiểm tra nhanh, cả hàng người phía sau cũng nhanh theo.
- Tách giấy tờ, tiền ra túi nhỏ đeo người. Hộ chiếu, tiền, điện thoại để riêng, không bỏ vào vali.
- Gom đồ điện tử một chỗ. Sạc dự phòng, máy ảnh, laptop để gần miệng túi, khi được yêu cầu lấy ra là có ngay.
- Thuốc men để trong hộp gốc. Kèm đơn thuốc nếu có; thuốc bóc khỏi vỉ, để lẫn trong túi dễ bị hỏi.
- Hàng mua kèm hoá đơn. Để món mua và hoá đơn cạnh nhau.
- Không đóng gói quá chặt. Băng keo quấn kín cả vali, khi phải mở ra kiểm thì mất thời gian và khó đóng lại.
- Tự đặt túi lên băng chuyền. Đừng nhờ người lạ đặt giúp, và nhìn túi mình suốt khi qua máy.
- Lấy lại đủ đồ trước khi đi. Đếm số túi, kiểm ví, điện thoại ngay ở cuối băng chuyền.
Một chi tiết nhỏ: người đi xe khách thường để hành lý lớn dưới gầm xe. Hỏi nhà xe hành lý gầm có phải mang xuống qua máy soi không, để khỏi phải chạy ngược lại.
Sai lầm thường gặp với hành lý ở cửa khẩu
Nhận mang hộ. Người lạ, kể cả người tỏ ra rất tử tế, nhờ cầm giúp túi qua cửa khẩu là tình huống nên từ chối.
Mang xấp tiền lớn không khai. Vượt hạn mức mà không khai, khi bị phát hiện có thể bị xử phạt và giữ lại số tiền vượt.
Chia hàng cho cả nhóm cầm để lọt định mức. Hải quan nhận ra kiểu chia hàng này rất nhanh; cả nhóm cùng bị làm việc.
Mang thuốc kê đơn số lượng lớn. Thuốc mang theo nên vừa đủ dùng; nhiều hộp cùng loại có thể bị hỏi về mục đích.
Mua đồ thủ công từ động vật. Vòng, móc khoá, đồ trang trí làm từ sừng, ngà, da động vật hoang dã có thể là hàng cấm.
Mang trái cây, thịt không hỏi kiểm dịch. Có thể bị giữ lại; tốt nhất mua đồ khô đóng gói có nhãn.
Cãi nhau với cán bộ. Có thắc mắc thì hỏi lịch sự, xin hướng dẫn hoặc biên bản nếu bị giữ đồ.
Câu hỏi thường gặp
Mang bao nhiêu tiền mặt qua cửa khẩu thì phải khai báo?
Quy định có hạn mức ngoại tệ và tiền đồng phải khai báo khi xuất nhập cảnh; mức thường được nhắc lâu nay là từ 5.000 đô la Mỹ hoặc 15 triệu đồng trở lên. Nên hỏi lại hải quan trước khi đi vì quy định có thể điều chỉnh.
Có được mang trái cây từ Campuchia về Việt Nam không?
Trái cây tươi có thể phải kiểm dịch thực vật, và có thể bị giữ lại nếu không đáp ứng yêu cầu. Muốn mang làm quà, hỏi hải quan và kiểm dịch tại cửa khẩu trước.
Mang thuốc tây qua cửa khẩu có bị hỏi không?
Thuốc dùng cá nhân với lượng vừa phải thường không có vấn đề. Mang theo đơn thuốc hoặc để trong hộp gốc giúp giải thích dễ hơn khi được hỏi.
Nếu bị giữ hàng ở cửa khẩu thì làm gì?
Bình tĩnh nghe giải thích lý do, hỏi căn cứ và xin biên bản. Không đưa tiền "cho qua"; nếu thấy chưa thoả đáng thì khiếu nại theo kênh chính thức.
Hành lý gầm xe khách có qua máy soi không?
Tuỳ cửa khẩu và từng thời điểm, hành lý gầm có thể phải mang xuống để kiểm tra. Hỏi nhà xe trước để chuẩn bị, tránh mất thời gian.
Mang hàng đi bán ở Campuchia có tính là hành lý không?
Không. Hàng mang đi kinh doanh là hàng hoá, phải làm thủ tục hải quan theo quy định, có thể phải nộp thuế và đáp ứng yêu cầu kiểm dịch, giấy phép.
