Mãng cầu Bà Đen ngon là trái to, mắt nở đều và căng, kẽ giữa các mắt ngả màu trắng ngà. Ăn liền thì chọn trái đã mềm vừa tay; mang đi xa thì chọn trái già nhưng còn cứng, bọc giấy, xếp thùng có lót và để trái tự chín ở nhiệt độ phòng. Đừng cho trái chưa chín vào tủ lạnh.
Vùng đất quanh chân núi Bà Đen trồng mãng cầu ta (na) nhiều, trái bán dọc các con đường lên núi và khắp chợ Tây Ninh. Người mua đông, người bán đông, và chuyện mua phải trái chín ép, trái non hay trái dập trên đường về là chuyện nhiều người từng gặp. Bài này nói cách chọn và giữ trái cho tới lúc bổ ra ăn.
Mãng cầu Bà Đen có gì khác?
Mãng cầu bán ở Tây Ninh chủ yếu là mãng cầu ta, trái tròn, vỏ chia thành nhiều mắt, chín thì mắt nở, ruột trắng, múi mềm ngọt, hạt đen. Vùng chân núi Bà Đen đất pha sỏi, nhiều nắng, nhà vườn làm mãng cầu lâu năm, nên trái ở đây được nhiều người khen ngọt đậm, thơm, múi dày.
Mãng cầu không chỉ có một mùa. Nhà vườn bây giờ biết xử lý cho cây ra trái rải rác, nên gần như lúc nào cũng có trái bán. Tuy vậy, mùa thuận thì trái nhiều, đẹp, giá mềm hơn; mùa nghịch thì ít trái, giá cao hơn. Muốn biết đang là lúc nào, hỏi người bán ở chợ sẽ rõ.
Một điều cần thực tế: không phải trái nào bán dưới chân núi cũng hái ở chân núi. Mãng cầu được trồng ở nhiều nơi trong vùng, cả những tỉnh khác, và trái đẹp thì ở đâu cũng đẹp. Đừng quá bận tâm cái nhãn “Bà Đen”; chất lượng trái trước mặt mới là thứ quyết định.
Mãng cầu là trái khó chiều: hái sớm thì không ngọt, hái muộn thì nứt và dập, chín rồi thì phải ăn trong thời gian ngắn. Biết cái khó đó sẽ hiểu vì sao chọn trái và giữ trái quan trọng không kém chọn chỗ mua.
Chọn mãng cầu ngon: nhìn mắt, nhìn kẽ, cầm trên tay
Mắt to, nở đều. Các mắt trên vỏ căng, nở tròn và đều nhau là trái đã đủ già. Mắt nhỏ, sát nhau là trái non.
Kẽ mắt ngả trắng ngà hoặc vàng nhạt. Khi trái già, phần kẽ giữa các mắt chuyển từ xanh đậm sang trắng ngà. Đây là dấu hiệu nhà vườn dùng để hái.
Cầm nặng tay. Trái nặng so với kích thước thường nhiều múi, nhiều nước.
Ăn liền chọn trái mềm vừa. Ấn nhẹ thấy lún như ấn vào má. Mềm nhũn, nứt toác là đã quá chín.
Không chọn trái có vết thâm lớn, chảy nước. Vết dập sẽ lan nhanh, ruột chỗ đó bị chua.
Cuống còn tươi. Cuống khô đen, rụng là trái hái lâu hoặc đã để nhiều ngày.
Cẩn thận trái chín không đều. Một bên mềm nhũn, một bên cứng đơ có thể do dập hoặc chín ép. Ăn có chỗ ngọt chỗ chát.
Hỏi ngày hái và nên ăn khi nào. Người bán có nghề sẽ nói trái này mấy ngày nữa ăn được. Câu trả lời đó giúp mình chọn đúng trái cho đúng ngày.
Trái mãng cầu theo độ chín: hợp với ai, giữ được bao lâu
Thời gian dưới đây chỉ là ước lượng phổ biến ở nhiệt độ phòng; trời nóng thì trái chín nhanh hơn.
| Độ chín | Nhận diện | Hợp với |
|---|---|---|
| Già, còn cứng | Mắt nở, kẽ trắng ngà, ấn không lún | Mang đi xa, biếu quà, để vài ngày mới ăn |
| Bắt đầu mềm | Ấn nhẹ thấy hơi lún ở cuống | Ăn trong một hai ngày tới |
| Mềm vừa | Lún đều cả trái, mắt bắt đầu tách | Ăn ngay trong ngày |
| Quá chín | Mềm nhũn, nứt vỏ, có mùi lên men | Làm sinh tố, kem ngay; không mang đi |
| Non | Mắt nhỏ, kẽ xanh đậm | Không nên mua; để mấy cũng không ngọt |
Mua cho cả tuần thì chọn trộn: vài trái mềm ăn liền, vài trái bắt đầu mềm, vài trái còn cứng. Ăn lần lượt sẽ không bị “chín cùng lúc” rồi bỏ phí.
Đóng thùng mãng cầu mang đi xa không dập
Mãng cầu chín rất dễ dập. Mang xa vài trăm cây số bằng xe khách hay xe riêng thì làm theo cách sau.
- Chọn trái già nhưng còn cứng. Trái đã mềm thì dù đóng khéo mấy cũng dập trên đường.
- Bọc từng trái bằng giấy. Giấy báo hoặc giấy gói mềm giúp trái không chạm nhau, hút bớt ẩm.
- Lót đáy thùng. Lót giấy vụn, rơm hoặc mút xốp dưới đáy và giữa các lớp.
- Xếp cuống lên trên, một hai lớp. Không chồng quá nhiều lớp, trái dưới sẽ bị đè dập.
- Đục vài lỗ thông hơi. Thùng kín hầm hơi làm trái chín nhanh và úng.
- Ghi “hàng dễ dập”, để thùng phía trên. Đi xe khách nên dặn nhà xe không chồng hàng nặng lên.
- Về tới nơi mở thùng ngay. Lấy trái ra để chỗ thoáng, trái nào bắt đầu mềm thì ăn trước.
Giữ mãng cầu ở nhà cho chín đúng lúc
Để nhiệt độ phòng, chỗ thoáng. Trái còn cứng sẽ tự chín sau vài ngày tùy thời tiết.
Muốn chín nhanh thì bọc giấy, để gần chuối chín. Trái chín tỏa khí làm trái bên cạnh chín nhanh hơn. Đây là cách dân gian, an toàn.
Không cho trái cứng vào tủ lạnh. Lạnh làm trái ngừng chín, vỏ thâm, ruột không ngọt lên được nữa.
Trái đã chín mềm thì mới cho vào ngăn mát. Ngăn mát giữ trái chín thêm được một thời gian ngắn, nên ăn sớm.
Bổ ra ăn không hết thì tách múi bỏ hạt. Múi bỏ hạt cho vào hộp kín, để ngăn mát hoặc ngăn đông làm sinh tố, kem.
Không ăn hạt. Hạt mãng cầu cứng, không nên nhai hay nuốt; trẻ nhỏ cần người lớn lấy hạt giúp.
Rửa tay sau khi bóc vỏ. Nhựa vỏ có thể dính tay. Người da nhạy cảm nên rửa sạch.
Người tiểu đường ăn vừa phải. Mãng cầu rất ngọt. Người tiểu đường nên hỏi bác sĩ về lượng trái cây phù hợp.
Mua mãng cầu dưới chân núi: chuyện giá và chuyện cân
Dọc đường lên khu du lịch núi Bà Đen có nhiều sạp bày mãng cầu. Cảnh đẹp, trái đẹp, người bán mời chào nhiệt tình. Đây là chỗ tiện nhất nhưng không phải lúc nào cũng là chỗ rẻ nhất hay tốt nhất. Mùa đông khách, giá ở đây thường nhỉnh hơn chợ trong thành phố Tây Ninh.
Hỏi giá theo ký và hỏi luôn trái đã lựa hay chưa lựa. Trái lựa to, đẹp giá khác, trái xô lẫn lộn giá khác. Nên đứng xem người bán cân, nhìn rõ số trên cân. Gặp lời nói thách thì cứ mặc cả nhẹ nhàng, hoặc cảm ơn rồi đi sạp khác.
Chiêu thường gặp là bổ một trái chín ngọt cho khách nếm, rồi đưa thùng toàn trái chưa chín hoặc lẫn trái non. Muốn tránh, tự chọn từng trái, hoặc nhờ người bán chọn rồi kiểm lại trước khi đóng thùng. Người bán thật thà không ngại chuyện này.
Có xe riêng thì ghé vườn mua trực tiếp cũng là một trải nghiệm vui. Nên hỏi trước nhà vườn có bán lẻ không, đừng tự ý vào vườn hái thử. Vườn là tài sản của người ta, không phải điểm tham quan mở.
Câu hỏi thường gặp
Mãng cầu Bà Đen có quanh năm không?
Gần như quanh năm có trái nhờ nhà vườn xử lý ra trái rải rác. Tuy vậy có lúc trái nhiều, giá mềm và có lúc ít trái, giá cao; hỏi người bán ở chợ sẽ biết đang vào lúc nào.
Làm sao biết mãng cầu bị chín ép?
Trái chín ép thường mềm không đều, vỏ có chỗ thâm, ruột ăn có chỗ ngọt chỗ chát và thiếu mùi thơm. Chọn trái già tự nhiên, kẽ mắt trắng ngà và để tự chín ở nhà là cách tránh chắc nhất.
Mãng cầu cứng để mấy ngày thì ăn được?
Thường vài ngày ở nhiệt độ phòng, nhanh hơn khi trời nóng. Hỏi người bán lúc mua và kiểm tra mỗi ngày bằng cách ấn nhẹ gần cuống.
Mãng cầu đã chín để tủ lạnh được không?
Được, nhưng chỉ nên để ngắn ngày và ăn sớm. Trái chưa chín thì không cho vào tủ lạnh vì sẽ không chín được nữa.
Mang mãng cầu lên máy bay được không?
Thường mang được trái cây trong hành lý nếu đóng gói kín, nhưng quy định từng hãng và từng chặng có thể khác. Nên hỏi hãng trước và chọn trái còn cứng để khỏi dập.
Mãng cầu ta và mãng cầu xiêm khác nhau thế nào?
Mãng cầu ta trái tròn, vỏ chia mắt, ăn ngọt; mãng cầu xiêm trái to dài, vỏ có gai mềm, vị chua ngọt, hay làm sinh tố. Mãng cầu bán nhiều ở vùng núi Bà Đen chủ yếu là mãng cầu ta.
