Hồ Dầu Tiếng và sông Vàm Cỏ dễ làm người ta đuối nước hơn vẻ ngoài của chúng: nước đục nên không thấy đáy, đáy chỗ nông chỗ hụt, dòng chảy và con nước đổi trong ngày, mà bờ lại thường vắng người. Chơi nước an toàn ở đây gói trong ba việc: không tắm ở nơi không có ai canh, mặc áo phao mỗi khi lên ghe xuồng, và trẻ con luôn ở trong tầm tay một người lớn tỉnh táo.
Người lớn lên ở vùng sông nước hay nói "nước không biết ai bơi giỏi". Rất nhiều tai nạn rơi vào người tự tin: thanh niên bơi được, đi nhậu ven hồ rồi rủ nhau ra giữa; đứa trẻ quen tắm ao nhà, ra tới sông lớn thì gặp nước xoáy. Bài này không định làm ai sợ nước, chỉ nói những điều người miền sông vẫn dạy con cháu.
Vì sao hồ lớn và sông lớn nguy hiểm hơn hồ bơi
Ở hồ bơi, đáy phẳng, nước trong, có vạch đánh dấu độ sâu, có người cứu hộ. Ở hồ Dầu Tiếng, đáy là ruộng, là đất cũ trước khi có hồ, có gò, có hố, có gốc cây. Đi bộ từ bờ ra, nước mới tới gối, bước thêm một bước có thể đã ngập đầu. Người hoảng khi hụt chân thường uống nước ngay, mất sức trong vài chục giây.
Nước hồ và nước sông vùng này đục màu phù sa, màu đất đỏ. Đứng trên bờ không đoán được dưới đó có gì, và khi có người chìm thì người trên bờ cũng không nhìn thấy để lặn tìm. Đó là lý do nhiều vụ tìm người phải kéo dài hàng giờ.
Sông Vàm Cỏ Đông, Vàm Cỏ Tây và các kênh lớn ở Long An cũ chịu ảnh hưởng của thủy triều. Con nước lớn, nước ròng thay đổi trong ngày, dòng chảy lúc mạnh lúc yếu, có lúc đổi chiều. Khúc sông buổi sáng lặng như tờ, buổi chiều có thể chảy xiết. Gần chân cầu, gần cửa kênh đổ ra sông thường có nước xoáy.
Hồ lớn còn có gió. Mặt hồ rộng, gió thổi dài nên nổi sóng nhanh, nhất là trước cơn giông mùa mưa. Một chiếc xuồng nhỏ chở quá người có thể bị sóng đánh tạt nước vào trong vài phút. Nước ngọt lại nâng người kém hơn nước biển, người đang mệt chìm nhanh hơn mình tưởng.
Những chỗ và những lúc không nên xuống nước
Không xuống nước ở chỗ không có ai biết mình đang tắm. Gặp chuột rút hay hụt chân mà không ai thấy thì gần như không có cơ hội. Đi một mình thì chỉ ngồi bờ.
Không tắm gần đập, cửa cống, tràn xả. Khi công trình vận hành, nước bị hút về phía cửa rất mạnh, kể cả lúc mặt nước trông yên.
Không tắm gần chân cầu và cửa kênh. Dòng chảy bị dồn lại quanh trụ cầu và chỗ hai dòng gặp nhau tạo ra xoáy, người bơi giỏi cũng khó thoát.
Không xuống nước sau khi uống rượu bia. Đây là cảnh hay gặp nhất trong các tai nạn: một buổi nhậu ven hồ, ai đó hứng lên ra bơi. Rượu làm phán đoán kém và cơ thể mất nhiệt nhanh.
Không xuống nước khi trời đang kéo giông. Nước là chỗ hút sét, và sóng gió nổi lên rất nhanh. Thấy mây đen là lên bờ, đi xa mép nước.
Không tắm ở hố đào, hố lấy đất, ao nuôi cá. Thành hố dốc đứng, đáy bùn sâu, có chỗ lưới chìm. Nhiều tai nạn trẻ em xảy ra ở chính những hố nước gần nhà.
Không lội qua dòng nước chảy ngang đường mùa nước nổi. Nước chảy ngang mặt đường chỉ tới gối đã đủ sức đẩy ngã một người lớn, nhất là khi đang dắt xe.
Không để trẻ chơi một mình ở bến, ở cầu ván. Ván ướt trơn, trẻ cúi xuống vớt đồ là ngã. Bến nhà ai cũng có, nên đây là chỗ nguy hiểm gần nhất.
Áo phao: mặc đúng mới có tác dụng
Lên ghe, xuồng, đò là mặc áo phao, không đợi ra giữa sông. Tai nạn thường xảy ra lúc bước lên, bước xuống, lúc ghe chòng chành ở bến.
Chọn áo vừa cỡ người mặc. Áo người lớn mặc cho trẻ con sẽ tuột qua đầu khi rơi xuống nước. Trẻ nhỏ cần áo có dây vòng qua háng.
Cài hết khoá, kéo dây cho chặt. Áo phao khoác hờ trên vai, không cài khoá, khi xuống nước sẽ bị đẩy lên che mặt.
Kiểm tra áo trước khi mặc. Áo cũ để lâu trên ghe có thể rách, mục, phao bên trong vụn ra. Bóp thử, xem khoá còn bấm được không.
Phao tròn, ruột xe không thay được áo phao. Chúng tuột khỏi tay khi người hoảng. Áo phao giữ người nổi kể cả khi đã kiệt sức.
Hỏi chủ ghe có đủ áo cho cả đoàn không trước khi lên. Nếu không đủ, thà chia hai chuyến. Nhắc chuyện này không phải là làm khó, người làm nghề đàng hoàng đều hiểu.
Không chở quá số người ghe cho phép. Ghe xuồng chở nặng thì mạn thấp, sóng nhỏ cũng tạt nước vào.
Ngồi yên, không đứng dậy đổi chỗ khi ghe đang chạy. Xuồng nhỏ lật thường không phải vì sóng mà vì người trên xuồng cùng nghiêng về một bên để chụp ảnh.
Thấy người đang chìm: làm gì cho đúng
Phản xạ tự nhiên là nhảy xuống cứu, và đó là lý do nhiều vụ đuối nước có hai, ba nạn nhân. Người không được huấn luyện cứu hộ nên làm theo thứ tự sau.
- La lớn gọi người xung quanh. Càng nhiều người biết càng nhanh có người bơi giỏi, có ghe, có dây.
- Đưa vật cho nạn nhân bám từ trên bờ. Cây sào, cành cây dài, dây thừng, áo nối lại, chiếc can nhựa rỗng đậy nắp. Nằm sấp trên bờ khi đưa để không bị kéo xuống.
- Ném vật nổi nếu không với tới. Áo phao, can nhựa, thùng xốp, phao tròn. Ném về phía trước nạn nhân, đừng ném trúng đầu.
- Chỉ xuống nước khi có vật nổi mang theo và biết bơi vững. Tiếp cận từ phía sau, đẩy vật nổi cho nạn nhân ôm, không để họ bám vào cổ mình.
- Gọi cấp cứu 115 ngay khi đưa được người lên bờ. Đặt nạn nhân nằm ngửa trên chỗ phẳng, kiểm tra thở. Người đã học sơ cứu thì làm hồi sức tim phổi trong lúc chờ.
- Đừng dốc ngược người để "cho ra nước". Cách này làm mất thời gian quý, có thể gây nôn và sặc thêm. Ưu tiên là giúp người thở lại và đưa tới cơ sở y tế.
Sơ cứu đuối nước là kỹ năng phải học có người hướng dẫn. Các lớp sơ cấp cứu của hội chữ thập đỏ hoặc cơ sở y tế địa phương là nơi nên hỏi; bác sĩ mới là người nói được chính xác cần làm gì trong từng trường hợp.
Dạy con biết sợ nước đúng cách
Ở vùng sông nước Long An cũ, nhiều nhà có bến ngay sau bếp. Cấm trẻ con ra bến là không thể, nên cách người lớn hay làm là dạy con bơi sớm và dạy luật của nước sớm hơn nữa: không ra bến một mình, không cúi xuống vớt đồ rơi, không đẩy nhau đùa trên cầu ván.
Biết bơi là cần, nhưng chưa đủ. Một đứa trẻ bơi được hai chục mét ở hồ bơi chưa chắc thoát được khi rơi xuống sông lúc nước chảy. Dạy con thêm cách nằm ngửa thả nổi, cách bám vào vật nổi, và cách la lớn khi thấy bạn gặp nạn thay vì nhảy xuống kéo bạn.
Người lớn đi chơi hồ, đi sông cũng cần một luật đơn giản: luôn có một người được giao trông trẻ, và người đó không cầm điện thoại, không uống bia. Đông người lớn quá thì ai cũng nghĩ có người khác đang nhìn. Giao rõ, mỗi lượt nửa tiếng, đổi người.
Mùa nước nổi ở vùng Đồng Tháp Mười là mùa vui của trẻ con miền quê, nhưng cũng là mùa nhiều nhà lo nhất. Nước lên tới sát hiên, sân nhà thành ao, đường làng thành kênh. Nhà có trẻ nhỏ thường quây hàng rào lưới quanh hiên, và người lớn đi đâu cũng phải biết đứa nhỏ đang ở đâu.
Đi ghe xuồng tham quan: hỏi gì trước khi lên
Hỏi tuyến đi và thời gian dự kiến. Biết trước ghe đi tới đâu, bao lâu quay về để báo người nhà và tính giờ con nước.
Hỏi có đủ áo phao vừa cỡ cho cả đoàn không. Đặc biệt nếu đi cùng trẻ nhỏ và người già.
Hỏi người lái có đi tuyến này thường xuyên không. Người quen sông biết khúc nào cạn, chỗ nào có cọc, chỗ nào nước xoáy.
Nhìn trời trước khi xuất phát. Mùa mưa, thấy mây đen dựng ở chân trời thì nên đợi, hoặc đi tuyến ngắn sát bờ.
Để đồ quý trong túi chống nước. Điện thoại rơi xuống sông đục là mất hẳn, và nhiều người suýt ngã vì cúi chụp lại.
Người say sóng, người có bệnh tim mạch nên báo trước. Ngồi giữa ghe, gần người lái, đỡ chòng chành hơn và dễ được giúp nếu mệt.
Không đòi chạy nhanh, không đòi vào lạch hẹp để chụp ảnh. Người lái chiều khách là chuyện thường; người khách biết điều thì không ép.
Câu hỏi thường gặp
Tắm ở hồ Dầu Tiếng có nguy hiểm không?
Có. Hồ sâu, đáy không bằng phẳng, nước đục không thấy chân và phần lớn bờ không có người canh. Nên ngắm hồ từ bờ, nếu xuống nước thì chỉ ở nơi có tổ chức, có cứu hộ và có áo phao.
Sông Vàm Cỏ chảy mạnh vào lúc nào?
Sông chịu ảnh hưởng thủy triều nên dòng chảy mạnh lên vào lúc con nước đổi, khi nước lên hoặc rút nhanh. Người địa phương, người chạy ghe biết lịch con nước theo ngày, hỏi họ chính xác hơn mọi bảng tra.
Trẻ em mấy tuổi thì nên mặc áo phao khi đi ghe?
Mọi trẻ em đi ghe xuồng đều nên mặc áo phao vừa cỡ, kể cả trẻ đã biết bơi. Trẻ nhỏ cần loại áo có dây vòng qua háng để áo không tuột lên khỏi đầu.
Biết bơi rồi có cần áo phao không?
Vẫn cần. Rơi xuống nước bất ngờ, mặc quần áo dài, nước lạnh và chảy, người bơi giỏi cũng mất sức nhanh. Áo phao giữ người nổi khi đã kiệt sức hoặc bị chuột rút.
Khi thấy người đuối nước có nên nhảy xuống cứu ngay không?
Nếu không được huấn luyện cứu hộ thì không nên. Hãy la gọi người, đưa sào hoặc dây từ trên bờ, ném vật nổi, rồi gọi 115. Người đang hoảng có thể kéo cả người cứu chìm theo.
Mùa nước nổi có nên cho trẻ con đi chơi đồng không?
Đi được nếu có người lớn kèm sát, mặc áo phao và đi ghe của người quen sông. Không để trẻ tự lội hoặc chơi ở mép nước, vì mép ruộng, mép kênh dưới làn nước đục rất khó thấy.
