Đi Vườn quốc gia Lò Gò – Xa Mát, việc đầu tiên là liên hệ ban quản lý vườn để biết lối nào đang mở cho khách và sắp xếp người dẫn đường; việc thứ hai là mang theo căn cước, vì vườn nằm sát biên giới với Campuchia. Mùa khô là lúc rừng khộp thay lá vàng đỏ và đường dễ đi nhất; mùa mưa rừng xanh mướt, các trảng trũng đọng nước nhưng muỗi nhiều và lối mòn lầy.
Đây là một cánh rừng khác hẳn hình dung "rừng nhiệt đới rậm rạp". Rừng khộp thưa, cây không quá cao, tán hở, ánh nắng rọi xuống tới đất. Xen giữa rừng là những trảng cỏ rộng, mùa mưa thành vũng nước nông cho chim tới kiếm ăn. Ai quen đi rừng ở miền núi sẽ thấy lạ; ai mới đi rừng lần đầu sẽ thấy dễ chịu, vì đường bằng, không phải leo dốc.
Rừng khộp là rừng gì, vì sao đáng đi một lần
Rừng khộp là kiểu rừng thưa mà cây chủ yếu thuộc họ dầu, quen thuộc ở vùng đất thấp khô hạn của Đông Nam Á. Đặc điểm dễ thấy nhất là cây rụng lá vào mùa khô để giữ nước. Đầu năm, cả cánh rừng chuyển sang vàng, đỏ, nâu, lá khô phủ dày lối đi, giẫm lên nghe xào xạc. Mưa đầu mùa xuống vài trận là chồi non bật ra, rừng xanh trở lại nhanh tới bất ngờ.
Lò Gò – Xa Mát là một trong những nơi hiếm hoi ở phía Nam còn giữ được kiểu rừng này trên diện rộng, xen với rừng bán thường xanh và vùng đất ngập theo mùa. Sự pha trộn đó khiến nơi đây có nhiều loài chim, kể cả những loài người mê chim từ xa tìm tới. Người đi chơi bình thường có thể không nhận ra loài nào quý, nhưng sẽ thấy rừng có tiếng chim suốt buổi sáng.
Cái hay của Lò Gò không nằm ở một điểm "check-in" nào cả. Nó nằm ở cảm giác đi giữa một cánh rừng thật, không có cáp treo, không có tượng, không có hàng quán. Buổi sáng sớm, sương còn đọng trên trảng cỏ, nắng xiên qua thân cây, đó là lúc rừng đẹp nhất.
Cũng vì là rừng thật, nơi này đòi người đi phải có kỷ luật hơn. Không có lan can, không có biển chỉ đường ở mọi ngả rẽ, và lối mòn trong rừng thưa trông giống nhau tới mức người lạ rất dễ mất phương hướng.
Đi Lò Gò – Xa Mát mùa khô hay mùa mưa
Mỗi mùa có cái được và cái phải chịu. Bảng dưới giúp chọn theo điều mình muốn thấy.
| Khía cạnh | Mùa khô (khoảng cuối năm tới tháng tư) | Mùa mưa (khoảng tháng năm tới tháng mười một) |
|---|---|---|
| Cảnh rừng | Lá vàng đỏ rồi trơ cành, ánh nắng tràn xuống đất | Xanh mướt, cỏ cao, trảng trũng đọng nước |
| Đường đi | Khô, dễ đi bộ, xe vào được xa hơn | Lầy, có đoạn ngập, nên hỏi trước lối nào còn đi được |
| Chim | Chim tụ quanh những vũng nước còn sót lại | Chim tản rộng, nhiều tiếng hót vào sáng sớm |
| Côn trùng | Ít muỗi hơn | Muỗi, ve rừng nhiều, cần đồ dài tay |
| Rủi ro chính | Cháy rừng, nắng nóng, mất nước | Giông sét, trơn trượt, lạc lối vì cỏ cao che đường |
Mùa khô là mùa cao điểm phòng cháy rừng. Lúc này vườn có thể siết việc ra vào ở một số khu, nên đừng ngạc nhiên nếu được khuyên đổi lối.
Chuẩn bị một chuyến đi Lò Gò – Xa Mát
Vườn quốc gia là nơi có quy chế riêng. Những bước dưới đây giúp chuyến đi suôn sẻ, không bị mời quay về.
- Liên hệ ban quản lý vườn trước vài ngày. Hỏi lối nào đang mở cho khách, có người dẫn đường không, có quy định gì mới. Thông tin liên hệ nên lấy từ cổng thông tin chính thức của vườn hoặc của tỉnh.
- Mang theo căn cước của mọi người trong đoàn. Vùng giáp biên có trạm, có đồn biên phòng; được hỏi giấy tờ là chuyện bình thường.
- Đặt lịch đi vào buổi sáng sớm. Rừng đẹp và mát nhất từ lúc tờ mờ sáng tới khoảng giữa buổi sáng; trưa rừng khộp rất nóng vì tán thưa.
- Chuẩn bị quần áo dài tay, giày kín mũi. Lối mòn có gai, cỏ sắc, kiến và ve. Dép xỏ ngón là thứ không nên mang vào rừng.
- Mang đủ nước cho cả buổi. Trong rừng không có chỗ mua. Mùa khô nên tính dư.
- Tải bản đồ ngoại tuyến, sạc đầy điện thoại. Sóng ở trong rừng và gần biên giới có thể chập chờn, thậm chí bắt nhầm sóng mạng nước bạn, cần để ý cài đặt chuyển vùng.
- Báo cho người nhà lịch trình. Đi đâu, với ai, dự kiến mấy giờ ra khỏi rừng.
Quy tắc ứng xử khi đi trong rừng và gần biên giới
Đi theo người dẫn đường, không tự tách lối. Rừng thưa trông thoáng nhưng các lối rẽ giống nhau. Người lạc thường là người "đi vòng ra chụp tấm ảnh rồi quay lại".
Tuyệt đối không mang lửa vào rừng mùa khô. Một mẩu thuốc lá trên thảm lá khô đủ gây cháy lớn. Không hút thuốc, không nấu nướng, không đốt nhang trong rừng.
Không tự đi về phía đường biên. Khu vực sát biên có quy định riêng của bộ đội biên phòng. Thấy biển cấm, cột mốc, đồn trạm thì dừng lại và hỏi.
Không bẻ cành, không hái lan, không đào cây. Mọi thứ trong vườn quốc gia đều được bảo vệ. Mang ra một cây lan rừng là vi phạm, và thường bị kiểm tra ở cửa ra.
Không mua bán động vật hoang dã, kể cả "thịt rừng" mời ăn quanh vùng. Đó là cách nhanh nhất làm rừng cạn kiệt, và có thể là hành vi vi phạm pháp luật.
Giữ yên lặng. Tiếng nói lớn, loa nhạc làm chim bay đi và làm hỏng buổi sáng của những người đi cùng.
Mang hết rác ra khỏi rừng. Chai nhựa, vỏ bánh, khăn giấy ướt đều không tự tan. Rác trong rừng còn là mồi lửa mùa khô.
Thấy rắn thì đứng yên rồi lùi lại. Rắn thường tránh người. Đừng tìm cách đuổi hay bắt; chỉ cho người dẫn đường biết.
Người lần đầu đi rừng nên kỳ vọng gì
Đừng chờ thấy thú lớn. Thú hoang trong rừng nhút nhát, thường chỉ ra vào lúc sẩm tối hoặc đêm, tránh xa đoàn người. Thứ mà một buổi sáng có thể cho là chim, bướm, dấu chân trên đất ướt, tổ mối cao ngang người, và một cảm giác yên rất khó tìm ở thành phố.
Đừng chờ đường đi được làm sẵn đẹp đẽ. Lối mòn có đoạn là đất đỏ, có đoạn là cát, mùa mưa có đoạn ngập tới mắt cá. Người đi chậm, mắt nhìn xuống đất nhiều hơn nhìn lên cây, là chuyện bình thường.
Cũng đừng ép một chuyến đi dài quá sức. Rừng khộp nóng, ít bóng mát lúc trưa. Một vòng đi bộ hai, ba tiếng buổi sáng là vừa cho người ít vận động; ai muốn đi xa hơn thì bàn kỹ với người dẫn đường.
Và nếu được người dẫn đường kể chuyện, hãy nghe. Người giữ rừng biết cây nào trổ hoa tháng nào, chim nào làm tổ ở đâu, vũng nước nào còn đọng cuối mùa khô. Những chuyện đó làm một buổi đi rừng khác hẳn một buổi đi dạo.
Đồ nên mang trong ba lô
Nước uống và một ít muối hoặc nước điện giải. Đổ mồ hôi nhiều trong rừng khộp mùa khô dễ chuột rút.
Nón rộng vành và kính râm. Tán rừng thưa, nắng chiếu thẳng xuống lối đi.
Kem chống côn trùng. Mùa mưa đặc biệt cần, bôi cả cổ chân và cổ tay.
Băng dán, thuốc sát trùng. Gai và cỏ sắc dễ làm trầy xước; vết xước nhỏ cũng nên rửa sạch.
Ống nhòm nhỏ. Không cần loại đắt tiền; một ống nhòm phổ thông đã đủ làm buổi ngắm chim vui hơn nhiều.
Áo mưa mỏng. Mùa mưa, cơn giông chiều có thể tới sớm hơn dự kiến.
Túi đựng rác. Gom rác của cả đoàn, mang ra tới chỗ có thùng rác.
Còi nhỏ. Lỡ tách đoàn, tiếng còi đi xa và đỡ tốn sức hơn tiếng gọi.
Câu hỏi thường gặp
Vườn quốc gia Lò Gò – Xa Mát ở đâu?
Vườn nằm ở vùng biên giới phía tây bắc của tỉnh Tây Ninh, giáp Campuchia, trong khu vực trước đây thuộc huyện Tân Biên. Sau sắp xếp hành chính 2025, nên tra địa chỉ mới của ban quản lý vườn trên cổng thông tin chính thức trước khi đi.
Vào Lò Gò – Xa Mát có cần đăng ký trước không?
Nên liên hệ ban quản lý vườn trước để biết lối nào đang mở và sắp xếp người dẫn đường. Đây là vùng rừng đặc dụng và gần biên giới nên ra vào có quy định riêng, không nên tự vào.
Mùa nào rừng khộp thay lá đẹp nhất?
Rừng khộp thường chuyển màu vàng đỏ rồi rụng lá vào giữa mùa khô, khoảng những tháng đầu năm. Thời điểm cụ thể thay đổi theo năm và theo lượng mưa, nên hỏi ban quản lý vườn gần ngày đi.
Đi Lò Gò – Xa Mát có an toàn cho trẻ em không?
Với lối đi ngắn, có người dẫn đường và đi vào buổi sáng thì trẻ lớn đi được. Cần mặc đồ dài tay, mang đủ nước, và luôn có người lớn đi cạnh vì trẻ hay chạy lệch khỏi lối mòn.
Có thể cắm trại qua đêm trong vườn quốc gia không?
Chỉ được ở những nơi và theo hình thức ban quản lý vườn cho phép. Không tự dựng lều trong rừng, nhất là mùa khô khi nguy cơ cháy rất cao.
Đi gần biên giới cần lưu ý gì?
Mang căn cước, không tự đi về phía đường biên, không chụp ảnh đồn trạm khi chưa được phép và làm theo hướng dẫn của bộ đội biên phòng. Thấy biển báo khu vực cấm thì dừng lại.
