Mùa nước nổi ở Đồng Tháp Mười phần Long An cũ thường bắt đầu khoảng tháng tám, nước lên cao quanh tháng chín, tháng mười rồi rút dần về cuối năm. Đẹp nhất là lúc đồng ngập trắng, người ta giăng lưới, đặt lọp, cá linh và bông điên điển vào mùa. Năm nước lớn năm nước nhỏ, nên trước khi đi phải hỏi người địa phương.
Với người miền Tây, nước nổi không phải “lũ lụt” theo nghĩa thảm họa mà là một mùa, có cái vui, có cái lo. Khách đi xem mùa nước cần hiểu cả hai mặt đó: cảnh đẹp thật, nhưng sông nước mùa này cũng là lúc dễ xảy ra tai nạn nhất trong năm.
Nước nổi đến từ đâu, và vì sao năm nay khác năm trước?
Nước nổi ở Đồng Tháp Mười là nước từ thượng nguồn sông Mê Kông dồn về mỗi mùa mưa, tràn qua vùng đồng bằng phía Campuchia rồi vào đồng trũng phía bắc sông Tiền. Vùng Tân Hưng, Vĩnh Hưng sát biên giới thường đón nước sớm nhất, rồi nước lan dần xuống Mộc Hóa, Tân Thạnh, Thạnh Hóa.
Nước lên từ từ chứ không ào ạt như lũ quét miền núi. Mỗi ngày mặt ruộng cao thêm một ít, rồi một buổi sáng ra đồng thấy bờ ruộng đã chìm hết. Người già ở đây đếm mùa bằng mực nước ở bậc thềm, ở chân cột nhà.
Mấy năm gần đây, nhiều người dân than nước nổi về ít, có năm gần như không có mùa nước đúng nghĩa. Nguyên nhân được bàn nhiều, từ đập thủy điện thượng nguồn tới thời tiết. Với khách, điều cần nhớ là không có lịch cố định: tháng chín năm này đồng ngập trắng, tháng chín năm khác có thể chỉ lấp xấp.
Vì vậy cách tốt nhất là gọi hỏi chỗ nghỉ, người quen hoặc xem tin tức địa phương vài ngày trước khi đi. Hỏi cụ thể: đồng ngập chưa, xuồng đã chạy chưa, đường vào có đoạn nào ngập không.
Mùa nước nổi theo từng giai đoạn: thấy gì, làm gì
Mốc thời gian dưới đây là thông thường, có thể sớm hay muộn vài tuần tùy năm.
| Giai đoạn | Thường vào | Cảnh và nghề |
|---|---|---|
| Nước bắt đầu về | Tháng bảy – tám | Kênh dâng, ruộng thu hoạch lúa hè thu cho kịp, người sửa lưới, sửa xuồng |
| Nước lên đồng | Tháng tám – chín | Ruộng ngập, cá linh non về, bông điên điển nở vàng bờ kênh |
| Nước đứng | Tháng chín – mười | Đồng mênh mông, đi xuồng hái súng, đặt lọp, giăng lưới; cảnh đẹp nhất |
| Nước rút | Tháng mười một – mười hai | Cá theo nước ra kênh, mùa đánh bắt cuối; đồng để lại phù sa, chuẩn bị vụ mới |
Nếu chỉ đi được một lần, nhiều người chọn giữa tháng chín tới giữa tháng mười. Nhưng đi đầu mùa cũng có cái hay riêng: được thấy cảnh dọn đồng, sửa xuồng mà ít khách biết.
Mùa nước nổi ở Tây Ninh mới: đi đâu, xem gì?
Vùng Tân Hưng, Vĩnh Hưng cho cảnh nước mênh mông nhất. Đứng trên tuyến dân cư nền cao nhìn ra là mặt nước chạy tới chân trời, thỉnh thoảng một hàng cây đứng giữa nước.
Rừng tràm Láng Sen mùa nước có chim và sen súng. Mặt nước trong rừng tràm nhiều bông súng, chim kiếm ăn đông hơn mùa khô. Nên liên hệ trước với ban quản lý khu bảo tồn để biết cách vào tham quan.
Rừng tràm Tân Lập ở vùng Tân Thạnh (cũ) hợp cho gia đình. Có đường đi, có xuồng chở khách xuyên kênh, có chỗ dừng chân. Mùa nước, mặt kênh lên cao, cảnh rừng tràm đẹp hơn.
Ghé chợ quê sáng sớm để xem sản vật mùa nước. Chợ ở Kiến Tường hay các chợ xã mùa này đầy cá linh, cá rô, cá lóc đồng, bông súng, bông điên điển, rau nhút.
Xem người dân đặt lọp, giăng lưới. Nếu quen người địa phương, có thể xin theo xuồng đi thăm lưới lúc sáng sớm. Nhớ hỏi trước, không tự ý chạm vào ngư cụ của người khác.
Ngắm hoàng hôn trên đồng nước. Mặt nước phẳng phản chiếu trời chiều, rất đẹp, nhưng cũng là lúc muỗi ra nhiều. Mang áo dài tay và thuốc chống muỗi.
Ăn các món mùa nước tại chỗ. Lẩu mắm bông điên điển, cá linh kho, canh chua bông súng ăn ở vùng nước mới đúng vị. Hỏi chủ quán món nào hôm nay có hàng tươi.
Đi chậm qua các tuyến dân cư vượt lũ. Những dãy nhà trên nền đắp cao là cách người dân thích ứng với lũ. Đi qua nên chạy chậm, nhường đường, vì trẻ con hay chơi sát lộ.
An toàn sông nước mùa nước nổi: những điều không được bỏ qua
Lên xuồng là mặc áo phao. Kể cả người biết bơi. Nước đồng sâu hơn mình nghĩ, có rễ, có cỏ, có lưới dưới mặt nước, rơi xuống rất khó bơi.
Không đứng lên, không dồn về một bên xuồng. Xuồng nhỏ rất dễ chòng chành. Chụp ảnh thì ngồi yên, nhờ người lái dừng hẳn rồi mới giơ máy.
Trẻ em phải có người lớn giữ từng em. Mùa nước nổi là mùa trẻ đuối nước nhiều nhất ở vùng trũng. Ở nhà nghỉ ven kênh, đừng để trẻ chạy chơi một mình ra bến.
Không tự đi xuồng khi không quen. Thuê người địa phương chèo hoặc lái. Họ biết chỗ nào nước xoáy, chỗ nào có cọc, có lưới.
Không đi xuồng khi trời sắp giông. Mùa này giông chiều đến nhanh, gió trên đồng trống rất mạnh. Thấy mây đen kéo tới thì vào bờ ngay.
Giữ điện thoại, giấy tờ trong túi chống nước. Rơi điện thoại xuống đồng nước là coi như mất. Túi nilon có khóa kéo là đủ dùng.
Uống rượu thì không xuống xuồng. Nhiều tai nạn sông nước xảy ra sau bữa nhậu. Ăn uống xong thì nghỉ trên bờ.
Lái xe trên đường ngập phải chậm. Đường đất ven kênh mùa nước dễ sụt lở, có đoạn nước tràn qua mặt đường không biết sâu cạn. Không chắc thì quay lại.
Nhớ số điện thoại của chỗ nghỉ và người đưa đường. Sóng điện thoại giữa đồng có lúc yếu. Hẹn giờ quay lại rõ ràng để người ở bờ biết mà tìm.
Nước nổi, chuyện vui và chuyện lo của người trong vùng
Với người Đồng Tháp Mười, nước nổi mang phù sa về cho ruộng, rửa bớt phèn, mang cá tôm về cho người nghèo có thêm thu nhập. Mùa nước là mùa đàn ông đi lưới từ khuya, đàn bà ra chợ sớm bán cá, trẻ con theo cha mẹ hái bông súng. Ai từng sống ở đây đều có ký ức riêng về mùa này.
Nhưng nước nổi cũng là mùa lo. Nhà ở chỗ thấp phải kê đồ, lót ván, có năm phải dời lên tuyến dân cư. Đường đi học của trẻ con bị cắt, phải đi xuồng. Lúa chưa gặt kịp có thể mất. Những năm nước lớn, đời sống chậm lại cả tháng trời.
Còn những năm nước ít thì lại lo kiểu khác: cá không về, phù sa không về, đồng không được rửa, mùa sau thêm khó. Người ngoài nhìn vào thấy “nước ít là tốt”, người trong vùng thì lắc đầu. Đó là điều nên hiểu trước khi bình luận về mùa nước.
Khách đến xem mùa nước nên mang tâm thế của người đi thăm nhà ai đó vào lúc họ bận rộn nhất trong năm. Mua cá của họ, ăn ở quán của họ, hỏi chuyện nhẹ nhàng, không quay phim nhà cửa người ta khi chưa được phép.
Câu hỏi thường gặp
Mùa nước nổi ở Long An cũ năm nào cũng có không?
Năm nào cũng có mùa nước, nhưng lớn nhỏ khác nhau rất nhiều. Có năm đồng ngập trắng, có năm chỉ lấp xấp, nên cần hỏi người địa phương trước khi đi.
Đi xem nước nổi trong ngày từ TP.HCM được không?
Đi được tới rừng tràm Tân Lập hay vùng Kiến Tường, nhưng khá vội. Muốn vào sâu Tân Hưng, Vĩnh Hưng và đi xuồng buổi sáng sớm thì nên ngủ lại một đêm.
Mùa nước nổi có nguy hiểm cho trẻ nhỏ không?
Có, đây là mùa trẻ đuối nước nhiều ở vùng trũng. Trẻ phải luôn có người lớn giữ, mặc áo phao khi lên xuồng và không được chơi gần bến, mép kênh một mình.
Mùa này có muỗi nhiều không?
Muỗi nhiều, nhất là chiều tối và ở gần rừng tràm. Mang áo dài tay, thuốc chống muỗi, và hỏi chỗ nghỉ có mùng hay không.
Mua cá linh ở đâu cho tươi?
Chợ sáng ở các thị trấn, chợ xã trong vùng là nơi cá linh về sớm nhất. Cá tươi có mắt trong, thân chắc, nên hỏi người bán cá đánh bắt hôm đó hay hôm trước.
Có thể theo ngư dân đi lưới không?
Có thể nếu được người địa phương đồng ý và sắp xếp. Phải mặc áo phao, nghe theo người lái xuồng và không tự ý kéo lưới, chạm vào ngư cụ của người khác.
