Muốn ngắm chim ở rừng tràm Láng Sen, nên có mặt từ rất sớm khi trời vừa rạng hoặc chiều muộn trước lúc chim về tổ, liên hệ trước với ban quản lý khu bảo tồn, mang ống nhòm, mặc màu dịu và giữ yên lặng. Chim ở đây là chim hoang, sợ tiếng động và bóng người hơn mình tưởng.
Láng Sen nằm ở vùng Tân Hưng (cũ), sát biên giới, là một trong những mảnh còn giữ được dáng Đồng Tháp Mười xưa: rừng tràm, đồng cỏ ngập nước, sen súng mọc tự nhiên. Vùng đất ngập nước này đã được công nhận là khu Ramsar, nghĩa là có tầm quan trọng quốc tế. Đi ngắm chim ở đây cần thái độ của người đi thăm, không phải người đi “săn ảnh”.
Chim ở rừng tràm sống theo nhịp nào?
Chim ở vùng đất ngập nước sống theo hai nhịp: nhịp ngày và nhịp mùa. Trong ngày, sáng sớm là lúc chim rời tổ bay đi kiếm ăn, chiều muộn là lúc chúng về lại chỗ ngủ. Giữa trưa nắng gắt, chim trốn trong tán lá, đi lúc đó gần như chỉ thấy rừng.
Theo mùa, mùa nước thì mặt nước rộng, cá tép nhiều, chim tản ra khắp nơi kiếm ăn. Cuối mùa nước, đầu mùa khô, nước rút về những vũng trũng, cá dồn lại, chim cũng dồn về những chỗ đó, dễ thấy hơn. Người hay đi ngắm chim thường thích giai đoạn nước rút vì vậy.
Những loài dễ gặp nhất là các loài cò, diệc, cồng cộc, le le, gà nước, các loài chim nhỏ trong bụi sậy. Có những loài quý hiếm được nhắc tới ở vùng Đồng Tháp Mười, nhưng chúng xuất hiện thất thường, không nên đi với kỳ vọng phải thấy một loài cụ thể.
Muốn biết giai đoạn hiện tại chim đang tập trung ở đâu, cách chắc nhất là hỏi cán bộ khu bảo tồn hoặc người dẫn đường địa phương. Họ biết từng ngày, còn thông tin trên mạng thường đã cũ.
Chuẩn bị một buổi ngắm chim ở Láng Sen
Một buổi ngắm chim tốt bắt đầu từ hôm trước, không phải lúc lên xuồng.
- Liên hệ ban quản lý khu bảo tồn. Hỏi cách vào tham quan, có cần đăng ký, có người dẫn hay xuồng đưa đón không. Khu bảo tồn có quy định riêng, không phải công viên tự do.
- Ngủ lại gần đó một đêm. Từ TP.HCM đi thẳng trong đêm để kịp bình minh là rất mệt và nguy hiểm. Ngủ ở vùng Tân Hưng hoặc Kiến Tường sẽ chủ động hơn.
- Hẹn giờ xuất phát thật sớm. Có mặt trước khi trời sáng hẳn. Chậm ba mươi phút có thể lỡ cảnh chim rời tổ.
- Chọn quần áo màu dịu. Xanh rêu, nâu, xám. Áo trắng, đỏ, vàng chói nhìn rất rõ từ xa, chim dễ bay trước khi mình tới gần.
- Mang ống nhòm, đừng chỉ dựa vào điện thoại. Chim ở xa, điện thoại zoom vào chỉ ra vài chấm mờ. Một ống nhòm phổ thông đã đủ để thấy rõ dáng chim.
- Chuẩn bị chống muỗi và nước uống. Rừng tràm sáng sớm và chiều muộn muỗi rất nhiều. Mang áo dài tay, mũ, nước uống và chút đồ ăn nhẹ.
- Tắt chuông điện thoại. Một tiếng chuông giữa rừng lặng có thể làm cả đàn chim bay. Để chế độ im lặng từ lúc xuống xe.
Nếu đi đông người, nên chia nhóm nhỏ, mỗi xuồng ít người. Nhóm càng đông càng ồn, dù ai cũng nghĩ mình đang nói nhỏ.
Ứng xử trong khu bảo tồn: điều nên và không nên
Giữ khoảng cách, để chim quyết định. Thấy chim bắt đầu ngóc đầu, đứng dậy, kêu báo động là mình đã tới quá gần. Dừng lại hoặc lùi ra.
Không ném vật gì để “lùa” chim bay. Nhiều người muốn có ảnh đàn chim cất cánh nên vỗ tay, la lên, ném cành. Việc này làm chim mất sức, bỏ chỗ kiếm ăn, và là hành vi xấu trong khu bảo tồn.
Không đến gần tổ chim. Chim bố mẹ bị quấy rầy có thể bỏ tổ. Mùa chim làm tổ, cán bộ khu bảo tồn có thể hạn chế khu vực tham quan, hãy tôn trọng.
Không dùng đèn flash. Chụp chim không cần flash, đèn chớp chỉ làm chim hoảng và ảnh xấu đi vì chói.
Không mở loa, không dùng máy bay không người lái khi chưa được phép. Tiếng động lạ và vật bay trên đầu đều khiến chim hoảng loạn. Thiết bị bay còn cần xin phép theo quy định.
Không hái sen, bẻ cây, bắt cá trong khu bảo tồn. Sen súng ở đây là của khu bảo tồn và là thức ăn, chỗ trú của nhiều loài. Muốn mua sen thì mua ở chợ.
Mang rác ra ngoài. Chai nhựa, túi nilon rơi xuống nước sẽ trôi vào rừng, rất khó vớt. Mang theo một túi rác nhỏ.
Nói nhỏ, đi nhẹ trên cầu, chòi gỗ. Tiếng bước chân trên sàn gỗ vang xa hơn mình nghĩ. Đứng yên lâu sẽ thấy nhiều hơn đi nhanh.
Nghe theo người dẫn đường. Họ biết chỗ nào được đi, chỗ nào nước sâu, chỗ nào đang có chim làm tổ cần tránh.
Chụp ảnh chim ở rừng tràm cho ra hồn
Ống kính dài quan trọng hơn thân máy đắt. Chim ở xa, ống kính tiêu cự dài mới bắt được chi tiết. Không có thì chụp cảnh rộng, đàn chim trên nền rừng cũng đẹp.
Ánh sáng sớm cho màu đẹp nhất. Nắng vàng sớm làm lông cò trắng không bị cháy sáng. Giữa trưa ảnh chim trắng thường mất chi tiết.
Đứng xuôi nắng. Mặt trời sau lưng mình thì chim được chiếu sáng rõ. Ngược nắng chỉ ra hình bóng đen, đẹp kiểu khác nhưng khó.
Tốc độ nhanh khi chim bay. Muốn ảnh cánh chim không nhòe cần tốc độ màn trập cao. Tập trước ở nhà nếu chưa quen.
Ngồi yên chờ chứ đừng đuổi theo. Chọn một chỗ có nước nông, nơi chim hay đáp xuống, ngồi chờ. Kiên nhẫn cho ảnh đẹp hơn chạy theo.
Chụp cả cảnh sống của chim. Một con diệc đứng rình cá, một đàn le le bơi qua mặt nước có bông súng đều kể chuyện hơn ảnh chim đứng trơ.
Giữ máy trong túi chống ẩm. Sáng sớm sương nhiều, hơi nước bám vào ống kính. Mang khăn mềm lau.
Đừng đăng vị trí tổ chim lên mạng. Chia sẻ vị trí chính xác chỗ chim làm tổ có thể kéo người tới quấy rầy, thậm chí kẻ săn bắt. Đăng ảnh thì chỉ ghi chung khu vực.
Một buổi sáng ở Láng Sen, kể lại cho người chưa đi
Trời còn mờ, xuồng rời bến. Người lái tắt máy khi vào kênh nhỏ, chuyển sang chèo tay. Hai bên là tràm, mặt nước có bèo, có súng hé nở. Ai cũng tự dưng nói nhỏ lại dù không ai nhắc. Đó là lúc rừng có âm thanh riêng: tiếng chim gọi nhau, tiếng cá quẫy, tiếng nước nhỏ giọt từ mái chèo.
Rồi có một lúc phía trước rộ lên tiếng cánh vỗ, một đàn cò trắng bay lên khỏi tán tràm, lượn một vòng rồi tản ra các hướng. Cảnh này không kéo dài, chỉ vài phút, và nếu mình còn đang loay hoay lấy máy thì đã qua. Người đi lâu năm khuyên: lần đầu cứ nhìn bằng mắt, lần sau hẵng chụp.
Khi nắng lên cao, chim thưa dần, chỉ còn vài con diệc đứng rình cá ở mép nước. Xuồng quay về, người dẫn đường kể chuyện mùa nước năm nay, chuyện chim về nhiều hay ít. Những câu chuyện đó đôi khi đáng giá hơn tấm ảnh.
Ngắm chim ở Láng Sen không phải trò giải trí sôi động. Nó hợp với người chịu dậy sớm, chịu muỗi, chịu im lặng. Đổi lại là cảm giác hiếm hoi ở miền Nam bây giờ: đứng giữa một vùng đất ngập nước còn gần như nguyên dáng cũ.
Câu hỏi thường gặp
Láng Sen nằm ở đâu trong tỉnh Tây Ninh mới?
Láng Sen thuộc vùng Tân Hưng (cũ), phía tây bắc Long An cũ, gần biên giới Campuchia. Từ Kiến Tường đi tiếp vào khoảng một đoạn đường quê, nên hỏi đường người địa phương.
Có cần đăng ký trước khi vào Láng Sen không?
Nên liên hệ ban quản lý khu bảo tồn trước để biết quy định tham quan hiện hành, có người dẫn hay xuồng đưa đón không. Đây là khu bảo tồn nên có khu vực hạn chế.
Mùa nào ngắm chim ở Láng Sen dễ nhất?
Giai đoạn nước rút cuối mùa nước nổi sang đầu mùa khô thường dễ thấy chim vì cá dồn về các vũng trũng. Tuy vậy mỗi năm mỗi khác, nên hỏi cán bộ khu bảo tồn trước.
Không có máy ảnh chuyên nghiệp thì có đáng đi không?
Vẫn đáng đi. Ống nhòm phổ thông đủ để thấy rõ chim, còn cảnh rừng tràm, sen súng và đàn chim bay chụp bằng điện thoại cũng có ảnh đẹp.
Trẻ em có đi ngắm chim được không?
Được, nếu trẻ chịu dậy sớm và ngồi yên trên xuồng. Trẻ phải mặc áo phao, có người lớn giữ, và nên giải thích trước vì sao cần im lặng.
Thấy người săn bắt chim thì làm gì?
Không tự can thiệp để tránh xung đột. Ghi nhớ thời gian, địa điểm và báo cho ban quản lý khu bảo tồn hoặc chính quyền địa phương.
