Leo bộ đường bậc thang từ chân núi Bà Đen lên chùa Bà, người quen đi bộ thường mất khoảng một tiếng đến một tiếng rưỡi; người ít vận động, đi cùng trẻ nhỏ hay người lớn tuổi nên tính gấp đôi. Đường không cần kỹ thuật gì, nhưng dốc đều, nhiều bậc cao thấp không đều nhau và nắng lên rất nhanh, nên giờ khởi hành và nhịp đi quan trọng hơn sức trai.
Từ khi có cáp treo, nhiều người nghĩ leo bộ là chuyện của thời trước. Thật ra vẫn có không ít khách chọn đi bộ: người đi lễ muốn tự bước lên điện Bà như một cách giữ lòng thành, người trẻ muốn thử sức, người thích ngó rừng, ngó khỉ, ngó mấy am nhỏ dọc đường mà cabin lướt qua không thấy.
Bài này viết cho người chưa leo lần nào: mệt cỡ nào, chuẩn bị gì, chia chặng ra sao, và vì sao người địa phương hay dặn "lên dễ, xuống mới khó".
Leo bộ lên chùa Bà mệt cỡ nào?
Đường bộ lên chùa Bà là đường bậc thang lát đá, có đoạn đổ bê tông, đi xuyên qua rừng cây ở sườn núi. Không có đoạn nào phải bám tay hay trèo đá như đường lên đỉnh. Cái mệt của nó là cái mệt đều: bậc nối bậc, ít chỗ bằng để chân được nghỉ, và hơi nóng từ đá hắt lên khi nắng đã cao.
Bậc ở đây không đều. Có bậc thấp vừa một bước, có bậc cao gần tới đầu gối, có đoạn mặt đá mòn trơn vì bao nhiêu năm người lên xuống. Người quen leo cầu thang chung cư sẽ thấy khác hẳn, vì không có nhịp lặp lại để chân quen. Chính chỗ này làm người mới đuối sớm: cố bước theo nhịp đều, gặp bậc cao thì phải dồn sức, vài chục bậc là thở dốc.
Một cách hình dung dễ hiểu: nếu leo liền năm, sáu tầng cầu thang mà chưa cần dừng, thì lên chùa Bà bằng đường bộ là vừa sức, chỉ cần đi chậm. Nếu ba tầng đã phải dừng thở, vẫn lên được, nhưng nên đi thật sớm, nghỉ nhiều lần, và cân nhắc đi cáp treo chiều xuống.
Người có bệnh tim mạch, huyết áp, hen suyễn, đau khớp gối, phụ nữ mang thai nên hỏi bác sĩ trước khi quyết định leo bộ. Đó không phải câu dặn cho có: con dốc dài cộng nắng nóng là kiểu gắng sức mà nhiều người đánh giá thấp, và trên đường bậc thang, khi đã mệt thì đi lên hay đi xuống đều phải tự bước.
Nên chuẩn bị gì trước khi leo bậc thang núi Bà?
Giày đế bám, đã đi quen chân. Giày thể thao đế cao su là đủ. Dép kẹp, giày búp bê đế trơn, giày mới mua chưa đi lần nào là ba thứ hay gây chuyện: trượt trên bậc mòn, phồng chân giữa đường.
Nước nhiều hơn mình nghĩ. Mỗi người ít nhất một chai lớn, mùa khô nên mang hai. Dọc đường có hàng nước nhưng giá trên núi thường cao hơn dưới chân, và không phải lúc mệt nào cũng đúng chỗ có quán.
Một ít đồ ăn nhẹ. Chuối, bánh quy, kẹo gừng, gói muối chanh. Người leo bụng đói hay bị choáng ở nửa sau quãng đường, nhất là khi đi từ sáng sớm mà chưa kịp ăn.
Nón và áo khoác mỏng. Dưới tán rừng thì mát, nhưng có những đoạn trống nắng chiếu thẳng. Áo khoác mỏng còn dùng để khoác lên khi vào điện Bà nếu đang mặc áo ba lỗ.
Quần dài hoặc váy qua gối mặc sẵn. Chùa Bà là nơi thờ tự, đông người đi lễ. Thay đồ trên núi không tiện, nên mặc sẵn quần áo vừa leo được vừa vào chùa được.
Ba lô nhỏ, hai quai, để rảnh tay. Túi xách một bên vai làm lệch người khi leo, lại dễ bị khỉ giật. Rảnh hai tay để vịn lan can ở những đoạn dốc.
Khăn nhỏ và túi đựng rác. Mồ hôi ra nhiều, khăn lau mặt dễ chịu hơn giấy. Túi rác để mang vỏ chai, giấy gói xuống núi, vì thùng rác trên đường không phải chỗ nào cũng có.
Đồ lễ gọn nhẹ. Nếu đi lễ, chọn mâm lễ nhỏ, hoa trái vừa tay xách. Không ít người mang mâm lễ lớn từ nhà, leo nửa đường thì mỏi tay hơn mỏi chân.
Điện thoại đầy pin, cất kỹ. Dùng để liên lạc khi lạc nhau, không phải để vừa leo vừa quay. Cất trong túi có khoá kéo, vì đánh rơi trên bậc đá là khó tìm lại.
Nhịp leo đúng: chậm từ đầu, nghỉ ngắn mà đều
Sai lầm phổ biến nhất của người leo lần đầu là đi nhanh ở quãng đầu. Chân còn khoẻ, trời còn mát, bạn bè vừa đi vừa đùa, thế là lên một mạch. Tới khoảng một phần ba quãng đường, tim đập nhanh, chân nặng, và từ đó trở đi là chuỗi dừng nghỉ dài mà nghỉ bao lâu cũng không lại sức.
Người leo quen làm ngược lại: bước chậm đến mức vẫn nói chuyện được thành câu. Nếu phải thở hổn hển mới nói được ba chữ, là đang đi quá nhanh. Mỗi lần nghỉ chỉ đứng một hai phút, uống vài ngụm nước, rồi đi tiếp. Nghỉ ngồi lâu làm cơ chân nguội đi, đứng dậy lại thấy nặng hơn lúc trước.
Gặp bậc cao, bước ngắn lại, đặt cả bàn chân lên mặt bậc chứ đừng chỉ đặt mũi chân. Đặt mũi chân thì bắp chân phải gánh hết, chỉ vài trăm bậc là mỏi cứng. Đặt cả bàn chân để sức dồn lên đùi, nhóm cơ lớn hơn và bền hơn.
Đi theo nhóm thì người chậm nhất đi đầu. Nghe có vẻ ngược, nhưng đây là cách để nhóm không bị kéo dài ra thành hai cụm, người khoẻ chờ ở trên, người yếu cố đuổi ở dưới rồi kiệt sức. Ai đi trước cũng không nên mất hút khỏi tầm nhìn, nhất là ngày đông người.
Chia chặng leo từ chân núi lên chùa Bà như thế nào?
Không cần biết chính xác bao nhiêu bậc. Chỉ cần chia quãng đường thành mấy chặng theo cảm giác và theo các điểm dừng tự nhiên dọc đường.
- Xuất phát thật sớm. Có mặt ở chân núi khi trời vừa sáng. Mùa khô, sau tám giờ là đoạn nào trống tán cây cũng nóng rát.
- Mười lăm phút đầu: làm nóng. Đi chậm hơn mức mình muốn. Đây là lúc cơ thể làm quen với dốc, không phải lúc lấy thành tích.
- Chặng giữa: nghỉ ngắn theo nhịp. Cứ chừng mười đến mười lăm phút thì dừng một hai phút, uống nước. Đừng đợi mệt mới nghỉ.
- Nghỉ dài một lần duy nhất. Chọn một chỗ có bóng mát, có ghế đá hay hàng nước, nghỉ năm đến mười phút, ăn nhẹ. Chỉ một lần thôi để chân không nguội hẳn.
- Chặng cuối: chậm lại nữa. Gần tới khu chùa thường đông người hơn, bậc lại dốc. Đây là lúc dễ vấp vì mệt và vì mải nhìn lên.
- Tới nơi thì nghỉ trước khi vào lễ. Lau mồ hôi, uống nước, để nhịp thở đều rồi mới vào điện Bà. Vừa thở dốc vừa khấn vái thì chẳng thành tâm được bao nhiêu.
Nếu tới chặng giữa mà thấy choáng, buồn nôn, tim đập loạn, thì quay xuống hoặc dừng hẳn ở chỗ mát và báo người cùng đi. Không có gì phải ngại: chùa Bà vẫn còn đó cho lần sau, và cabin cáp treo có thể đưa mình lên vào một hôm khác.
Những sai lầm hay gặp khi leo bộ núi Bà
Đi lúc trưa vì nghĩ dưới tán rừng sẽ mát. Tán rừng không phủ kín cả đường. Những đoạn trống hắt nắng từ đá lên, mùa khô đứng giữa trưa ở đó rất dễ say nắng.
Uống nước một hơi khi đã khát cháy họng. Uống từng ngụm nhỏ, đều, ngay từ đầu. Đợi khát mới uống là cơ thể đã thiếu nước một lúc rồi.
Cầm đồ ăn lộ ra ngoài. Khỉ trên núi Bà quen người, nhanh tay. Bịch trái cây, gói bánh cầm hờ hững là mục tiêu. Bị giật thì buông, đừng giằng co.
Cho khỉ ăn để chụp ảnh. Cho ăn làm khỉ càng bạo, lần sau giật đồ của người khác. Bị cào, cắn thì phải đi tiêm phòng, chuyến đi coi như hỏng.
Mang trẻ nhỏ mà không tính đường xuống. Trẻ hào hứng lúc lên, tới lúc xuống thì đòi bế. Bế trẻ đi xuống bậc đá là việc nguy hiểm cho cả hai.
Mua nhang, mua lễ từ người chèo kéo giữa đường. Có người mời mọc rất nhiệt tình, rồi giá khác hẳn lúc hỏi. Muốn mua thì hỏi rõ giá trước, hoặc mua sẵn dưới chân núi.
Bỏ rác bên bậc thang. Vỏ chai, túi ni lông vứt xuống sườn núi không ai nhặt được. Mang lên được thì mang xuống được.
Đi một mình ngày vắng mà không báo ai. Ngày thường có những quãng ít người. Trượt chân bong gân một mình ở đó là chuyện khó xử. Báo người nhà lịch đi và giờ dự kiến về.
Đi xuống mới là phần làm đau gối
Người leo lần đầu thường chuẩn bị tinh thần cho đoạn lên, rồi nghĩ đoạn xuống là phần thưởng. Thực tế, đi xuống một con dốc bậc thang dài là lúc đầu gối chịu lực nhiều nhất: mỗi bước, cả sức nặng cơ thể dồn xuống một chân, cơ đùi phải hãm lại liên tục. Hôm sau đau đùi, đau gối thường là do đoạn xuống chứ không phải đoạn lên.
Cách đi xuống đỡ hại: bước ngắn, hơi khuỵu gối, đặt chân chắc rồi mới chuyển trọng tâm. Vịn lan can ở đoạn dốc. Không chạy, không nhảy bậc dù thấy chân còn khoẻ, vì mặt bậc mòn có khi trơn hơn mình tưởng, nhất là sau cơn mưa hay buổi sớm có sương.
Nhiều người chọn cách lên bộ, xuống cáp treo, hoặc ngược lại lên cáp treo, xuống bộ. Với người gối yếu, lên bộ và xuống cáp treo hợp lý hơn: lên dốc mệt tim nhưng nhẹ khớp, xuống dốc thì ngược lại. Hỏi tại quầy dưới chân núi xem có bán vé một chiều cho tuyến lên chùa Bà hay không, vì cách bán vé có thể thay đổi theo thời điểm.
Về tới chân núi, đừng ngồi phịch xuống xe đi về ngay. Đi bộ nhẹ vài phút, duỗi bắp chân, đùi trước và đùi sau. Tối đó ngâm chân nước ấm. Những việc nhỏ này làm hôm sau dễ chịu hơn nhiều, nhất là khi còn định đi tiếp Tòa Thánh hay các điểm khác của chuyến đi.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ em mấy tuổi thì leo bộ lên chùa Bà được?
Không có tuổi chuẩn, tuỳ sức từng bé. Trẻ đã quen đi bộ xa, leo cầu thang nhiều tầng không đòi bế thì có thể thử, đi thật sớm và nghỉ nhiều. Trẻ nhỏ hơn nên đi cáp treo, vì đoạn xuống mới là đoạn khó cho cả bé lẫn người lớn phải bế.
Người lớn tuổi có nên leo bộ núi Bà không?
Người lớn tuổi khoẻ, quen vận động vẫn leo được, nhưng nên hỏi bác sĩ trước nếu có bệnh tim, huyết áp hay khớp gối. Đi sớm, có người kèm, và cân nhắc xuống bằng cáp treo để đỡ cho gối.
Leo bộ núi Bà Đen có mất phí không?
Khu du lịch núi Bà Đen có quy định riêng về vé vào cổng và gửi xe, và quy định này có thể thay đổi. Nên hỏi lại tại quầy dưới chân núi hoặc trên kênh thông tin chính thức của khu du lịch trước khi đi.
Có thể leo bộ vào buổi tối không?
Không nên với người lần đầu. Đường bậc thang tối không đủ sáng ở mọi đoạn, khó thấy bậc mòn, lại khó xin giúp đỡ nếu có chuyện. Dịp lễ lớn có người đi đêm, nhưng đó là lúc đông và có đoàn đi cùng.
Trên đường leo có chỗ mua nước, đồ ăn không?
Có hàng nước, hàng ăn nhỏ ở một số đoạn và quanh khu chùa, nhưng giá thường cao hơn dưới chân núi và ngày vắng có thể đóng bớt. Nên tự mang đủ nước cho quãng lên, mua thêm khi cần.
Mưa thì có leo bộ được không?
Mưa nhỏ vẫn leo được nếu giày bám tốt, nhưng bậc đá trơn hơn hẳn, nhất là lúc xuống. Mưa to, có giông sét thì nên hoãn hoặc chuyển sang cáp treo nếu tuyến đang hoạt động.
