Leo đỉnh núi Bà Đen bằng đường mòn khó hơn hẳn đường bậc thang lên chùa Bà: phần lớn quãng đường là trèo qua những tảng đá lớn, phải dùng cả tay, lối đi không có bậc làm sẵn, và có nhiều ngã rẽ dễ dẫn người lạ đi sai. Người khoẻ, đã từng leo núi, đi sớm và đi cùng người thuộc đường thì làm được trong một buổi; người mới, người đang có bệnh, trẻ nhỏ nên lên đỉnh bằng cáp treo.
Núi Bà Đen được gọi là nóc nhà Nam Bộ, cao gần một nghìn mét giữa vùng đồng bằng gần như phẳng. Nhìn từ xa thấy nó hiền, một khối xanh sẫm đứng một mình. Đứng ở lưng chừng đường mòn thì khác: đá granite tròn trịa, to bằng cái xe, nằm chồng lên nhau, mùa khô nóng như chảo, mùa mưa trơn như bôi mỡ.
Bài này không chỉ đường đi từng ngã rẽ, vì đường mòn thay đổi theo mùa và theo quy định của khu du lịch. Bài nói về độ khó thật, ai nên tránh, và những quyết định giữ cho chuyến leo an toàn.
Đỉnh núi Bà và chùa Bà khác nhau thế nào?
Nhiều người lần đầu nghe "lên núi Bà" thì nghĩ là lên tới đỉnh. Thật ra khu chùa Bà, nơi có điện thờ Linh Sơn Thánh Mẫu mà người đi lễ hướng về, nằm ở lưng chừng núi. Phần lớn khách đi lễ chỉ lên tới đó, bằng đường bậc thang hoặc cáp treo, lễ xong rồi xuống.
Đỉnh núi là một chặng hoàn toàn khác. Từ khu chùa Bà trở lên, đường bậc thang hết, chỉ còn lối mòn len giữa các tảng đá và bụi cây. Có những đoạn phải leo bằng cả tay chân, có đoạn phải nghiêng người lách qua khe đá. Độ dốc tăng, nắng gắt hơn vì cây thấp dần, và không còn hàng quán dọc đường như phía dưới.
Vài năm gần đây, đỉnh núi đã có tuyến cáp treo lên thẳng và một quần thể tâm linh với tượng Phật Bà bằng đồng rất lớn. Vì vậy trên đỉnh không còn hoang vắng như thời trước. Điều này có cái lợi: leo lên tới nơi có chỗ nghỉ, có nước, và có thể chọn cách xuống bằng cáp treo nếu chân đã đuối. Nhưng nó cũng làm nhiều người chủ quan, nghĩ rằng đường leo hẳn cũng đã được làm lại cho dễ. Không phải vậy, đường mòn vẫn là đường mòn.
Hiểu đúng điều này giúp chọn đúng: muốn đi lễ thì chùa Bà là đủ; muốn thấy cảnh mây trên đỉnh mà không leo được thì cáp treo; muốn tự chân mình lên nóc nhà Nam Bộ thì chuẩn bị như đi một chuyến leo núi thật sự, không phải một chuyến dạo chơi.
Ai không nên leo đỉnh núi Bà bằng đường mòn?
Người chưa từng leo núi đá lần nào. Leo bậc thang giỏi không có nghĩa là trèo đá được. Trèo đá cần cảm giác đặt chân, đặt tay và không sợ độ cao. Nên thử một chuyến leo nhẹ hơn trước.
Người có bệnh tim mạch, huyết áp, hen suyễn. Đường dài, dốc, nắng, xa chỗ sơ cứu. Có bệnh nền thì hỏi bác sĩ trước, và thường là bác sĩ sẽ khuyên chọn cáp treo.
Người đau khớp gối, cổ chân. Leo đá là liên tục bước cao, bước xuống, xoay cổ chân trên mặt đá nghiêng. Khớp yếu thì đau là chuyện chắc chắn, chấn thương là chuyện có thể.
Trẻ em dưới tuổi thiếu niên. Có những đoạn người lớn phải kéo tay nhau qua. Trẻ nhỏ chưa đủ tầm với và sức bám, người lớn vừa leo vừa đỡ trẻ là đặt cả hai vào thế khó.
Người sợ độ cao. Có đoạn nhìn xuống thấy cả sườn núi. Hoảng giữa chừng trên mặt đá dốc nguy hiểm hơn nhiều so với hoảng trên bậc thang có lan can.
Người đi một mình lần đầu. Lối mòn có nhiều nhánh, có nhánh do người hái củi, người đi rẫy mở ra, dẫn sang hướng khác. Lần đầu nên đi với người đã thuộc đường.
Người không có cả ngày rảnh. Leo đỉnh cần chừa thời gian dư cho chuyện chậm, chuyện mệt. Đặt lịch kín, vội vàng là nguồn gốc của những quyết định liều.
Người vừa thức khuya, ăn uống thất thường. Đường trèo đá đòi tỉnh táo. Ngủ ít, nhịn ăn sáng là kiểu chuẩn bị dẫn tới choáng và trượt chân.
Đường mòn đá trên núi Bà đi ra sao?
Núi Bà Đen là khối đá granite, phần đá lộ ra trên sườn thường là những tảng tròn, bề mặt sần, có chỗ phủ rêu. Đường mòn không phải con đường liền, mà là chuỗi lối đi nối các tảng đá với nhau: chỗ thì có đất nện, chỗ thì phải bước từ tảng này sang tảng kia, chỗ có người buộc sẵn dây để níu.
Mùa khô đá bám tốt nhưng nóng. Giữa trưa, đặt tay lên mặt đá phơi nắng có lúc phải rụt lại. Mùa mưa thì ngược lại: đá mát nhưng rêu và nước làm mặt đá trơn, nhất là những phiến nghiêng. Nhiều người leo quen nói họ ngại mùa mưa hơn mùa khô, vì trượt trên đá nghiêng không có gì níu.
Lối mòn được đánh dấu ở một số đoạn bằng vết sơn, dây buộc hay đá chồng, nhưng không đều và không phải lúc nào cũng còn. Đường có nhiều nhánh, có nhánh do người đi rẫy, hái măng, kiếm củi mở ra. Khi thấy lối đi mờ dần, bụi rậm hơn, không còn dấu vết người đi, gần như chắc chắn là đã rẽ sai. Quay lại điểm cuối cùng còn chắc chắn, đừng cố đi tiếp với hy vọng sẽ gặp lại đường.
Những dây níu buộc sẵn trên đường: dùng để giữ thăng bằng thì được, nhưng đừng treo cả sức nặng cơ thể lên. Không ai biết dây đó buộc từ bao giờ, buộc vào cái gì, đã mòn tới đâu. Kéo thử trước khi tin, và luôn giữ ba điểm tựa trên đá: hai chân một tay hoặc hai tay một chân.
Trên núi có nhiều lối khác nhau, độ khó và thời gian khác nhau, và khu du lịch có thể hạn chế một số lối vào từng thời điểm. Trước khi đi, hỏi ban quản lý hoặc người dẫn đường địa phương xem lối nào đang được phép đi và lối nào đang có cảnh báo.
Hành trang leo đỉnh núi Bà Đen
Giày leo núi hoặc giày chạy địa hình. Đế có gai sâu, mũi giày chắc. Giày thể thao đi phố đế phẳng dễ trượt trên đá nghiêng.
Găng tay vải có hạt bám. Đá sần làm trầy tay sau vài chục lần bám. Găng tay rẻ tiền loại thợ dùng cũng giúp được nhiều.
Ít nhất hai lít nước mỗi người. Từ khu chùa Bà trở lên không còn hàng quán dọc đường. Mùa khô có người mang ba lít vẫn hết.
Muối, đường, đồ ăn năng lượng. Viên muối khoáng hoặc gói oresol pha sẵn, chuối, kẹo, bánh. Ra mồ hôi nhiều mà chỉ uống nước lọc dễ bị chuột rút.
Đèn đội đầu. Dù định về trước chiều. Chậm hơn kế hoạch một tiếng là trời đã nhá nhem dưới tán cây.
Áo thể thao dài tay, quần dài. Che nắng, che gai, che cỏ tranh cứa. Áo thun cotton thấm mồ hôi rồi nặng và lạnh khi lên chỗ gió.
Áo mưa mỏng hoặc áo gió. Trên cao gió mạnh hơn dưới chân, mưa có thể đến nhanh vào mùa mưa.
Túi sơ cứu nhỏ. Băng dán, băng thun quấn cổ chân, dung dịch sát trùng, thuốc riêng của từng người.
Điện thoại đầy pin và pin dự phòng. Mở định vị, chia sẻ vị trí với người ở nhà. Một số đoạn sóng chập chờn, nên gửi vị trí khi còn sóng.
Túi đựng rác. Trên đỉnh và dọc đường mòn không có người dọn. Mang lên gì thì mang về nấy.
Lên kế hoạch leo đỉnh: từng bước trước và trong ngày đi
Phần lớn sự cố trên đường mòn núi Bà không đến từ việc thiếu sức, mà từ kế hoạch lỏng: đi muộn, không báo ai, không đặt giờ quay đầu.
- Hỏi trước về lối đi. Liên hệ ban quản lý khu du lịch hoặc người dẫn đường địa phương: lối nào đang được đi, có quy định đăng ký hay không, có cảnh báo gì về thời tiết.
- Xem thời tiết hai ngày trước. Có dự báo giông thì đổi ngày. Giông trên đỉnh núi đá trống trải là một trong những tình huống nguy hiểm nhất.
- Báo người ở nhà. Gửi lịch trình: đi lối nào, mấy người, giờ dự kiến tới đỉnh, giờ dự kiến về. Hẹn giờ gọi lại.
- Khởi hành lúc trời còn tối hoặc vừa sáng. Người leo quen thường xuất phát rất sớm để tránh nắng và để kịp ngắm mây lúc sớm trên đỉnh.
- Đặt giờ quay đầu. Ví dụ: chưa tới đỉnh trước mười giờ thì quay xuống, bất kể còn bao xa. Quyết định này phải chốt từ trước, vì lúc mệt và gần tới nơi, ai cũng muốn cố thêm chút nữa.
- Đi theo người chậm nhất. Cả nhóm giữ trong tầm nhìn nhau. Ai mệt thì nói sớm, không giấu.
- Quyết định đường xuống khi lên tới đỉnh. Nếu chân đã đuối, gối đã đau, chọn xuống bằng cáp treo nếu tuyến đang chạy. Đường đá xuống dốc mới là nơi hay trượt ngã.
Trên đỉnh có gì, và chuyện chọn đường xuống
Sáng sớm những ngày đẹp trời, đỉnh núi Bà thường có mây trôi ngang, có lúc mây nằm thấp dưới chân, che cả đồng bằng bên dưới. Đây là cảnh mà nhiều người trẻ leo đêm để kịp thấy, quen gọi là săn mây. Không phải ngày nào cũng có: mây phụ thuộc độ ẩm, gió và mùa, nên coi đó là phần thưởng chứ đừng coi là điều chắc chắn.
Khi trời trong, đứng trên đỉnh nhìn được hồ Dầu Tiếng loang loáng một phía, đồng ruộng, vườn cây cao su và mái nhà một phía khác. Cái cảm giác một khối núi đứng một mình giữa đồng bằng rõ nhất ở đây: nhìn quanh không thấy dãy núi nào nối tiếp, chỉ có hai ngọn thấp hơn đứng cạnh là núi Phụng và núi Heo.
Khu đỉnh hiện nay có công trình tâm linh, có tượng Phật Bà lớn, có chỗ đứng ngắm cảnh và nơi nghỉ chân. Khách lên bằng cáp treo khá đông, nhất là cuối tuần. Người leo bộ lên tới nơi, mồ hôi nhễ nhại giữa dòng khách áo quần tươm tất, đôi khi thấy lạc lõng, nhưng đó cũng là lúc nên nghỉ cho đủ, uống nước, ăn nhẹ, rồi mới tính chuyện xuống.
Chọn đường xuống là quyết định quan trọng nhất của cả chuyến. Nếu còn sức, chân còn chắc, trời còn sớm, có thể đi bộ xuống theo đường cũ cùng người dẫn đường. Nếu đã mệt, gối đã đau, trời đã trưa nắng hay có mây đen kéo tới, thì xuống bằng cáp treo. Hỏi tại ga trên đỉnh xem có bán vé một chiều không, vì cách bán vé thay đổi theo từng thời điểm. Không có gì đáng ngại khi chọn cabin: tới được đỉnh bằng sức mình đã là đủ.
Câu hỏi thường gặp
Leo đỉnh núi Bà Đen bằng đường mòn mất bao lâu?
Tuỳ lối đi, sức người và thời tiết. Người quen leo thường tính cả buổi sáng cho chiều lên, chiều xuống cũng mất không ít thời gian. Người mới nên chừa trọn một ngày và đặt sẵn giờ quay đầu.
Có cần thuê người dẫn đường khi leo đỉnh núi Bà?
Lần đầu thì nên. Lối mòn có nhiều nhánh và dấu đánh không đều, người thuộc đường giúp tránh rẽ sai và biết chỗ nào đang nguy hiểm. Hỏi ban quản lý khu du lịch hoặc dân địa phương để tìm người đáng tin.
Leo đỉnh núi Bà mùa nào dễ nhất?
Những tháng đầu và cuối mùa khô thường dễ chịu hơn: đá khô bám tốt, trời chưa quá gắt. Giữa mùa khô thì nắng nóng, giữa mùa mưa thì đá trơn và có giông. Dù mùa nào, đi thật sớm vẫn là cách tránh nắng tốt nhất.
Leo đêm lên đỉnh núi Bà để săn mây có an toàn không?
Leo đêm khó hơn leo ngày nhiều lần: khó thấy dấu đường, khó thấy đá trơn, khó xử lý khi có người bị thương. Chỉ nên đi khi cả nhóm đã thuộc đường, có đèn đầy đủ và người dẫn đường đi cùng.
Lạc đường trên núi Bà thì làm gì?
Dừng lại, đừng cố đi tiếp. Gọi cứu nạn 112 hoặc người nhà, gửi vị trí khi còn sóng, giữ pin điện thoại, ở yên chỗ dễ thấy. Phần lớn người lạc càng đi càng xa đường chính, nên đứng yên thường giúp người tìm nhanh hơn.
Có thể leo lên đỉnh rồi đi cáp treo xuống không?
Nhiều người chọn cách đó để đỡ cho đầu gối. Việc bán vé một chiều tuỳ chính sách của khu du lịch ở từng thời điểm, nên hỏi tại ga cáp treo trên đỉnh hoặc quầy dưới chân núi trước khi đi.
