Sen ở vùng Đồng Tháp Mười phần Long An cũ nở nhiều nhất trong những tháng nắng nóng đầu mùa mưa, thường quanh tháng năm tới tháng tám, còn ruộng sen trồng theo vụ thì có thể có hoa, có gương rải rác cả năm. Ghé ruộng nên đi sáng sớm khi sen vừa hé, hỏi chủ ruộng trước khi bước xuống bờ, và mua hạt sen, ngó sen ngay tại vùng để được hàng tươi.
Sen ở đây có hai dạng: sen trồng thành ruộng để thu hạt, thu ngó, và sen súng mọc tự nhiên ở vùng trũng, trong rừng tràm. Mỗi dạng cho một kiểu cảnh và một kiểu sản vật khác nhau. Biết phân biệt sẽ đỡ thất vọng khi đến nơi mà không thấy “biển sen” như ảnh trên mạng.
Vì sao Đồng Tháp Mười hợp với sen?
Sen cần nước đứng, đất bùn mềm, nắng nhiều. Vùng trũng Đồng Tháp Mười có đủ ba thứ đó. Những ô ruộng thấp, khó làm lúa vì ngập sâu hoặc phèn nặng, nhiều nhà nông chuyển sang trồng sen, vừa hợp đất vừa có thu nhập.
Trồng sen không nhàn như người ngoài nghĩ. Ruộng phải giữ mực nước ổn định, làm cỏ, hái gương đúng lúc. Gương già quá thì hạt cứng, non quá thì hạt nhão. Người hái sen thường lội ruộng từ sáng sớm, cúi dưới tán lá suốt mấy tiếng, mùa nắng thì cực, mùa mưa thì lạnh.
Ngoài ruộng trồng, sen súng mọc tự nhiên vẫn là một phần cảnh quan vùng trũng, nhất là vùng Tân Hưng, Mộc Hóa. Mùa nước nổi, bông súng tím, súng trắng nở kín mặt đồng, người dân hái về làm rau. Đây là loại sản vật “của trời” mà ai sống ở đây cũng từng ăn.
Người đi tìm sen nên hiểu: một ruộng sen đẹp như ảnh là ruộng đang vào lúc rộ hoa, chỉ kéo dài một thời gian. Đến lệch thời điểm thì thấy toàn lá và gương, cũng đẹp kiểu khác, nhưng không phải cảnh hoa phủ kín.
Ghé ruộng sen sao cho phải phép?
Ruộng sen là ruộng của người ta. Dù không có rào, ruộng sen là nơi kiếm sống của một gia đình. Muốn bước xuống bờ, đứng gần để chụp, nên hỏi chủ ruộng trước.
Nhiều nơi có thu phí chụp ảnh, sẵn sàng trả. Có ruộng làm thêm chòi, cầu tre cho khách chụp ảnh và thu một khoản nhỏ. Số tiền nên hỏi tại chỗ, trả vui vẻ vì đó là công giữ ruộng.
Không giẫm lên lá, không kéo bông. Một bông sen bị kéo gãy cuống là mất một gương sen sau này. Chụp ảnh không cần chạm vào hoa.
Đi bờ ruộng phải chậm. Bờ đất mềm, trơn, có đoạn sụt. Ngã xuống ruộng sen bùn sâu ngang đùi, vừa bẩn vừa làm gãy cả khoảnh sen.
Sáng sớm là giờ của sen. Sen hé nở từ sáng sớm và khép dần khi nắng gắt. Giữa trưa vừa nóng vừa ít hoa đẹp.
Không mang trẻ nhỏ chạy trên bờ. Ruộng sen nước sâu, bùn lún. Trẻ lỡ chân rất nguy hiểm, phải nắm tay từng bé.
Mua một ít sản vật ủng hộ. Mua vài gương sen tươi, một bọc ngó sen là cách cảm ơn người cho mình vào ruộng.
Hỏi chuyện nghề sen nếu chủ ruộng rảnh. Người trồng sen thường kể rất hay về vụ mùa, giá cả, sâu bệnh. Đó là thứ không có trên mạng.
Các sản phẩm từ sen: chọn sao cho đúng
Cây sen gần như không bỏ phần nào. Bảng dưới đây giúp nhận ra hàng tốt khi mua tại vùng.
| Sản phẩm | Hàng tốt trông thế nào | Lưu ý khi mua và dùng |
|---|---|---|
| Gương sen tươi | Gương còn xanh, hạt căng, vỏ hạt xanh nhạt | Ăn trong một hai ngày, để lâu hạt khô cứng |
| Hạt sen tươi đã lột | Hạt trắng ngà, chắc, không có mùi chua | Bảo quản lạnh, nấu chè, hầm canh |
| Hạt sen khô | Màu ngà tự nhiên, không trắng bóng bất thường | Hạt quá trắng có thể đã qua tẩy, hỏi rõ nguồn |
| Ngó sen | Trắng, giòn, bẻ thấy nước, không thâm đầu | Làm gỏi, xào, nấu canh chua; mua về nấu sớm |
| Tim sen | Màu xanh đậm, khô đều, không mốc | Pha trà, có vị đắng; người có bệnh nên hỏi bác sĩ trước khi uống thường xuyên |
| Lá sen | Lá to, không rách nhiều, không úa | Gói xôi, gói cơm, làm trà lá sen |
| Củ sen | Củ chắc, vỏ không dập, không đen | Hầm canh, làm món hầm; để nơi thoáng |
Hạt sen, tim sen trong dân gian được coi là “mát”, giúp dễ ngủ. Đó là kinh nghiệm dân gian; người đang dùng thuốc, phụ nữ mang thai hay có bệnh nền nên hỏi bác sĩ trước khi dùng nhiều.
Chụp ảnh với sen: mẹo của người hay đi
Đứng thấp, chụp ngang bông. Góc từ trên xuống làm sen dẹt, đứng thấp ngang tầm hoa sẽ thấy dáng bông và lá rõ hơn.
Lấy nền trời hoặc nền lá xanh. Nền sạch làm bông sen nổi lên. Tránh chụp lẫn với cột điện, nhà cửa phía sau.
Áo dài, nón lá là bộ quen, nhưng màu nên dịu. Áo trắng, xanh nhạt, hồng nhạt hợp với sen. Màu quá chói sẽ lấn hoa.
Không ôm, kéo bông sen vào mặt để tạo dáng. Gãy cuống là mất hoa. Chỉ cần đứng gần, để hoa ở tiền cảnh.
Chụp cả người làm sen, nhưng xin phép. Người hái sen lúc làm việc rất đẹp. Muốn chụp nên hỏi trước, và đừng bắt họ dừng việc để tạo dáng lâu.
Mang nước, khăn, kem chống nắng. Ruộng sen không có bóng mát. Một buổi sáng chụp ngoài ruộng dễ bị say nắng nếu không chuẩn bị.
Chụp gương sen và lá cũng đẹp. Đến lúc hết mùa hoa vẫn có ảnh đẹp từ gương sen, hạt sen, giọt nước trên lá.
Cẩn thận điện thoại khi cúi sát mặt nước. Rơi máy xuống ruộng bùn là khó tìm lại. Đeo dây hoặc cầm chắc.
Sen súng trong bữa cơm người vùng trũng
Với người Đồng Tháp Mười, sen là thứ ăn được trước khi là thứ để ngắm. Ngó sen trộn gỏi với tôm thịt, ngó sen nấu canh chua cá lóc, hạt sen nấu chè, hầm giò heo, là những món quen trong bữa cơm, nhất là ngày có khách.
Bông súng thì gần gũi hơn nữa. Mùa nước nổi, súng mọc tự nhiên, người dân bơi xuồng đi hái, tước vỏ ngoài cọng, ăn sống chấm mắm kho, nấu canh chua hoặc ăn kèm lẩu mắm. Cọng súng giòn, hơi ngọt, ăn với cá linh kho là đúng vị mùa nước.
Lá sen cũng được dùng gói cơm, gói xôi cho thơm. Một số nhà làm trà lá sen, trà tim sen để uống. Những món này không cầu kỳ, nhưng phải dùng sen tươi tại chỗ mới ngon, mang đi xa thì kém hẳn.
Nếu ghé vùng trũng vào mùa sen, đừng chỉ chụp ảnh rồi về. Ngồi một quán quê, gọi đĩa gỏi ngó sen, tô canh chua bông súng, sẽ hiểu vì sao người ở đây gắn bó với sen đến vậy.
Câu hỏi thường gặp
Sen ở Long An cũ nở tháng mấy?
Sen thường nở rộ vào những tháng nắng nóng đầu mùa mưa, quanh tháng năm tới tháng tám. Ruộng sen trồng theo vụ có thể có hoa rải rác các tháng khác, nên hỏi chủ ruộng trước khi đi.
Chụp ảnh ruộng sen có mất tiền không?
Tùy ruộng. Có nơi miễn phí, có nơi làm chòi, cầu tre và thu phí nhỏ cho khách chụp. Nên hỏi chủ ruộng trước và trả vui vẻ.
Hạt sen khô trắng quá có nên mua không?
Hạt sen khô tự nhiên thường có màu ngà, không trắng bóng. Hạt trắng bất thường có thể đã qua xử lý, nên hỏi rõ nguồn và chọn nơi bán uy tín.
Ngó sen mua về để được bao lâu?
Ngó sen tươi nên dùng trong một hai ngày, để ngăn mát tủ lạnh và bọc kín. Để lâu ngó bị thâm, mất độ giòn.
Uống trà tim sen hằng ngày có sao không?
Trà tim sen được nhiều người dùng để dễ ngủ theo kinh nghiệm dân gian. Người có bệnh huyết áp, tim mạch, đang dùng thuốc hoặc mang thai nên hỏi bác sĩ trước khi uống thường xuyên.
Bông súng hái ở đâu, có được tự hái không?
Bông súng mọc tự nhiên trên đồng nước, nhưng nhiều chỗ là ruộng, ao của nhà dân hoặc khu bảo tồn. Muốn hái nên hỏi người địa phương, còn không thì mua ở chợ quê.
