Cắm trại qua đêm ở Tây Ninh mới chỉ nên làm ở nơi được phép: khu cắm trại có người quản lý, mảnh đất có chủ đã đồng ý, hoặc khu vực mà ban quản lý rừng chỉ định. Chỗ dựng lều phải cao ráo, cách xa mép nước, không đứng dưới một cây lớn đơn độc; mùa khô tuyệt đối không đốt lửa trần, mùa mưa phải canh giông sét; và mọi thứ mang vào đều mang ra.
Bãi cỏ ven hồ Dầu Tiếng lúc hoàng hôn, khoảng trống bên rìa rừng, bờ ruộng sát chân núi Bà, nhìn chỗ nào cũng thấy hợp dựng lều. Nhưng phần lớn những chỗ đẹp ấy là đất của ai đó, là bãi chăn thả, là hành lang công trình thủy lợi, hoặc là rừng có quy chế bảo vệ. Một đêm cắm trại vui hay thành chuyện phiền phần lớn nằm ở bước chọn chỗ và hỏi phép.
Bài này dành cho người đã từng đi dã ngoại trong ngày và muốn ngủ lại một đêm, đi cùng bạn bè hoặc gia đình.
Cắm trại ở đâu thì được: chuyện đất của ai
Ở Việt Nam, gần như không có khái niệm "bãi hoang ai muốn cắm cũng được". Bờ hồ thủy lợi có hành lang bảo vệ công trình, rừng có chủ rừng hoặc ban quản lý, ruộng vườn có chủ, bãi đất trống ven đường nhiều khi là đất đã giao cho ai đó. Ngủ lại một đêm không xin phép, nhẹ thì bị nhắc dời đi giữa khuya, nặng thì thành chuyện với chính quyền.
Lựa chọn dễ nhất là các khu cắm trại có quản lý. Quanh hồ Dầu Tiếng, chân núi Bà và vài điểm sinh thái ở Long An cũ có nơi cho thuê chỗ dựng lều, có nhà vệ sinh, có người trực. Vẻ hoang sơ có kém đi một chút, nhưng đổi lại có nước sạch, có chỗ trú khi giông và có người biết mình đang ở đó.
Lựa chọn thứ hai là xin ở nhờ đất nhà dân. Ở vùng quê Tây Ninh – Long An, người ta khá hiếu khách: hỏi đàng hoàng, nói rõ mấy người, ở mấy đêm, hứa không đốt lửa, không ồn, dọn sạch, nhiều nhà sẽ cho dựng lều trong vườn hoặc ngoài sân. Gửi lại chút tiền điện nước hoặc mua đồ ở tiệm nhà họ là cách cảm ơn tự nhiên.
Trong vườn quốc gia và khu bảo tồn, chỉ được ngủ lại theo hình thức ban quản lý cho phép. Tự dựng lều trong rừng là vi phạm quy chế, và mùa khô thì còn là mối lo cháy rừng thật sự. Muốn ngủ gần rừng để sáng sớm vào ngắm chim, cách hợp lý là ở nhà nghỉ, homestay gần đó, như đã nói ở bài về đi rừng khộp Lò Gò – Xa Mát.
Chọn chỗ dựng lều an toàn, từng chi tiết
Chọn chỗ cao hơn xung quanh một chút. Mưa đêm đổ xuống, nước dồn về chỗ trũng. Lều dựng trong lòng chảo là sáng ra nằm trong vũng.
Cách mép nước hồ, sông một khoảng rộng. Mực nước hồ thủy lợi có thể thay đổi; sông ở hạ lưu lên theo con nước, có đêm triều cường. Bờ đất ven nước còn có thể sạt.
Không dựng dưới một cây lớn đứng một mình giữa bãi. Cây cao đơn độc là nơi sét hay đánh, và cành khô có thể gãy rơi khi gió mạnh.
Không dựng ngay dưới tán cây có cành khô, cây có tổ ong. Nhìn lên trước khi đóng cọc. Ong vò vẽ làm tổ trên cây thấp khá phổ biến ở vùng rừng khô.
Tránh lối đi của bò, của người, của xe công nông. Bò về chuồng chiều và ra bãi sáng sớm; xe đi đồng chạy từ rất sớm.
Tránh cỏ cao, bụi rậm sát lều. Đó là chỗ rắn, rết trú. Một khoảng đất trống quanh lều giúp thấy rõ thứ gì đến gần.
Nhìn dấu vết nước trên thân cây, trên bờ. Vệt bùn, rác vướng trên cành thấp cho biết nước từng lên tới đâu.
Hướng cửa lều tránh hướng gió mạnh. Gió hồ Dầu Tiếng ban đêm có thể thổi rất mạnh; cửa lều đón gió là cả đêm lều phồng như cánh buồm.
Biết đường ra xe trong bóng tối. Đi thử một lần lúc trời còn sáng, nhớ mốc. Có chuyện giữa đêm phải ra được nhanh.
Giông sét mùa mưa: điều cần biết và cần làm
Mùa mưa ở Tây Ninh mới, giông thường kéo tới vào chiều và đầu tối, đúng lúc người cắm trại đang dựng lều, nấu ăn. Trên một bãi cỏ trống ven hồ, ven ruộng, người và lều là những điểm cao nhất. Lều vải không che được sét, và cột lều kim loại cũng không phải cột thu lôi.
Một quy tắc dễ nhớ: thấy chớp rồi đếm giây tới khi nghe sấm. Khoảng cách càng ngắn thì giông càng gần; khi chỉ còn chừng ba mươi giây hoặc ít hơn, nên vào chỗ trú an toàn ngay. Sau tiếng sấm cuối cùng, đợi thêm khoảng nửa giờ rồi mới ra lại. Chỗ trú tốt là một ngôi nhà kiên cố hoặc một chiếc ô tô đóng kín cửa; mái che tạm, chòi lá giữa đồng không đủ.
Nếu bị giông bắt giữa bãi trống mà không có chỗ trú, rời xa mép nước, xa cây đơn độc, xa hàng rào kim loại; không đứng thành cụm, mỗi người cách nhau vài bước; ngồi xổm, khép chân, hạn chế tiếp xúc với mặt đất. Đây là cách giảm rủi ro, không phải cách bảo đảm an toàn.
Vì vậy, mùa mưa nên chọn khu cắm trại có nhà kiên cố gần đó, hoặc đậu xe ngay cạnh lều. Xem dự báo thời tiết chính thức trước khi đi; có cảnh báo giông lốc mạnh thì hoãn, không có gì đáng để đánh đổi.
Lửa và bếp mùa khô: nói không với lửa trần
Mùa khô, bãi cỏ ven hồ, ven rừng khô giòn, gió thổi mạnh và đổi hướng bất chợt. Một đống lửa trại trông vô hại có thể bắn tàn sang cỏ khô cách đó vài mét, rồi gió đẩy đám cháy đi nhanh hơn người chạy. Đây là lý do mùa khô các khu rừng, khu bảo tồn siết việc mang lửa.
Nấu ăn thì dùng bếp gas mini đặt trên mặt đất phẳng đã dọn sạch cỏ khô quanh một vòng, có người ngồi canh từ lúc bật tới lúc tắt. Không dùng bếp than, không nướng ngoài trời ở bãi cỏ mùa khô, không thả đèn trời, không đốt nhang muỗi sát vách lều.
Thuốc lá là nguồn cháy hay bị quên nhất. Trong nhóm có người hút thì nên thống nhất từ đầu: hút ở chỗ đất trống, có chai nước bên cạnh, tàn và đầu lọc bỏ vào hộp kín mang về.
Ở các khu cắm trại có quản lý, nếu nơi đó cho phép đốt lửa trại trong hố lửa riêng, hãy làm đúng chỗ, giữ đống lửa nhỏ, có nước sẵn bên cạnh, và dập tắt hẳn bằng nước trước khi đi ngủ, sờ tay thấy nguội mới thôi.
Đồ mang theo: mùa khô và mùa mưa khác nhau
Danh sách dưới bổ sung cho đồ cắm trại cơ bản như lều, túi ngủ, đèn. Mùa nào mang thêm thứ của mùa đó.
| Nhóm đồ | Mùa khô | Mùa mưa |
|---|---|---|
| Che chắn | Tấm bạt căng che nắng buổi chiều | Tấm bạt chống mưa căng trên lều, rãnh thoát nước quanh lều |
| Nước | Nhiều nước uống, nước điện giải | Nước uống vẫn đủ; đừng dùng nước hồ, sông để uống |
| Bếp | Bếp gas mini, dọn cỏ khô quanh bếp | Bếp gas mini, chỗ nấu có mái che |
| Côn trùng | Kem chống muỗi | Kem chống muỗi, áo dài tay, tất dày, màn chống muỗi cho trẻ |
| Quần áo | Đồ mỏng thoáng, nón rộng vành | Áo mưa, quần áo dự phòng trong túi chống nước |
| Mặt đất | Tấm lót chống gai, chống kiến | Tấm lót dày chống thấm, kê cao đồ đạc khỏi mặt đất |
| An toàn | Bình xịt nước nhỏ, túi sơ cứu | Túi sơ cứu, đèn pin dự phòng, sạc dự phòng |
Dù mùa nào, túi rác có miệng buộc và một hộp kín đựng đầu lọc thuốc lá, vỏ pin là hai thứ hay bị quên nhất.
Côn trùng, rắn, kiến và những vị khách ban đêm
Kéo kín khoá lều mọi lúc. Mở lều vài phút buổi tối là muỗi vào đủ cho cả đêm mất ngủ.
Không để giày dép ngoài lều qua đêm. Rết, bọ cạp, nhện rất thích chui vào giày. Sáng ra giũ kỹ trước khi xỏ chân.
Không để đồ ăn trong lều hay ngoài bãi. Đồ ăn thu hút kiến, chuột, chó hoang. Cất trong hộp kín, để trong xe.
Soi đèn khi đi lại ban đêm. Rắn ra kiếm ăn ban đêm, nhất là sau mưa. Bước chậm, nhìn đường.
Thấy rắn thì đứng yên, lùi lại. Không đuổi, không bắt. Bị rắn cắn thì giữ yên chỗ bị cắn, hạn chế cử động và đưa ngay tới cơ sở y tế; không tự rạch, không hút nọc.
Tránh xa tổ ong. Thấy ong bay quanh một điểm trên cây là dời chỗ. Bị ong đốt nhiều nốt, khó thở, sưng mặt là phải đi cấp cứu ngay.
Kiểm tra cơ thể sau khi đi trong cỏ. Ve có thể bám vào da ở nách, bẹn, sau tai. Người có biểu hiện bất thường sau đó nên đi khám bác sĩ.
Mang thuốc riêng cho người có tiền sử dị ứng. Theo chỉ dẫn của bác sĩ điều trị, không mượn thuốc người khác.
Một đêm cắm trại diễn ra thế nào, từ chiều tới sáng
Thứ tự dưới đây giúp mọi việc khó làm trong bóng tối được làm xong khi trời còn sáng.
- Tới nơi trước hoàng hôn ít nhất hai tiếng. Đủ thời gian hỏi chủ đất hoặc người quản lý, xem chỗ, dựng lều.
- Dựng lều trước, chơi sau. Lều, bạt, túi ngủ xong rồi mới đi ngắm hoàng hôn; mưa ập tới cũng có chỗ chui.
- Nấu ăn trước khi trời tối. Nấu dưới ánh sáng tự nhiên dễ hơn và ít côn trùng hơn.
- Gom rác, cất đồ ăn ngay sau bữa. Không để qua đêm ngoài bãi.
- Thống nhất giờ yên lặng. Gần nhà dân hay khu cắm trại chung, sau khoảng chín, mười giờ tối thì hạ giọng, tắt nhạc.
- Để đèn pin, điện thoại, chìa khoá xe ở chỗ cố định. Có chuyện giữa đêm thì ai cũng biết lấy ở đâu.
- Sáng dậy, ngắm bình minh rồi dọn. Tháo lều, nhặt từng mẩu rác, đi một vòng quanh chỗ cắm trại trước khi đi.
- Cảm ơn và chào chủ đất. Để lần sau, người khác đến xin cũng được cho.
Hai tình huống thật thường gặp
Một nhóm bạn dựng lều ở bãi cỏ ven hồ Dầu Tiếng vào cuối mùa khô, chiều trời trong, gió mát. Gần nửa đêm gió đổi chiều, thổi mạnh, cọc lều nhổ bật, cát bụi bay vào. Không ai bị gì, nhưng cả đêm không ngủ. Bài học: ven hồ lớn phải đóng cọc sâu, căng dây chằng đủ, hướng cửa tránh gió, và chọn chỗ có cây bụi thấp chắn bớt phía hồ.
Một gia đình cắm trại vào đầu mùa mưa ở khu có quản lý gần chân núi. Chiều tối thấy mây đen, sấm xa, mọi người vẫn ngồi ăn ngoài bạt. Người quản lý ra nhắc vào nhà chung. Mười lăm phút sau giông tới, sét đánh xuống khu đất trống gần đó. Bài học: khu cắm trại có nhà kiên cố gần kề là lựa chọn đúng cho mùa mưa, và lời nhắc của người quen chỗ đáng nghe hơn cảm giác "chắc không sao".
Cả hai câu chuyện đều không có người bị thương, và đó là vì có người biết dừng lại đúng lúc. Phần lớn tai nạn khi đi dã ngoại không đến từ điều bất ngờ, mà đến từ những dấu hiệu đã thấy mà cố bỏ qua.
Riêng chuyện chơi nước ban đêm: nhiều nhóm sau bữa ăn rủ nhau ra mép hồ, mép sông "ngâm chân". Đừng. Đêm tối không thấy bờ dốc, không thấy nước sâu, và người đã uống chút bia càng dễ trượt. Những điều cần biết thêm có ở bài chơi nước an toàn ở hồ Dầu Tiếng và sông Vàm Cỏ.
Sai lầm hay gặp khi cắm trại lần đầu
Dựng lều theo ảnh mạng xã hội, không hỏi chủ đất. Chỗ trong ảnh đẹp có thể là đất có chủ hoặc hành lang công trình.
Tới nơi khi trời đã tối. Không thấy chỗ trũng, chỗ tổ ong, lối bò đi, dựng lều sai chỗ.
Đốt lửa trại mùa khô ở bãi cỏ. Nguy cơ cháy lớn thật sự, và là hành vi có thể bị xử lý.
Mang loa kéo, hát tới khuya. Âm thanh trên bãi trống vang rất xa tới nhà dân.
Ngủ trong lều khi giông đã tới gần. Lều không che được sét.
Uống nước hồ, nước sông đun sơ. Nước mặt có thể lẫn nhiều thứ đun không hết; mang đủ nước uống.
Bỏ lại rác hữu cơ vì "nó tự tan". Vỏ trái cây, xương thức ăn kéo chó hoang, chuột tới và mất rất lâu mới phân hủy.
Không báo ai biết mình ngủ ở đâu. Gặp chuyện giữa đêm ở chỗ vắng, sóng yếu, không ai biết để tìm.
Khi nào gọi giúp, gọi ai
Có người bị thương nặng, khó thở, bất tỉnh, bị rắn cắn, đuối nước. Gọi cấp cứu 115 ngay, nói rõ vị trí theo mốc dễ nhận, cử người ra đường lớn đón.
Thấy cháy cỏ, cháy rừng vượt tầm dập. Gọi 114, báo người quản lý hoặc chính quyền địa phương, rời khỏi hướng gió thổi tới.
Bị đe dọa, mất trộm, có người lạ quấy rối. Gọi 113 hoặc công an xã sở tại; ở vùng biên thì đồn biên phòng gần nhất.
Lạc đường trong rừng, gần biên giới. Dừng lại, giữ pin điện thoại, gọi người dẫn đường hoặc ban quản lý vườn, không tiếp tục đi mò.
Chủ đất, người quản lý yêu cầu dời đi. Làm theo, cảm ơn, không tranh cãi; đó là đất và quy định của họ.
Không chắc thời tiết. Theo dõi bản tin dự báo chính thức, có cảnh báo giông lốc thì hoãn.
Có người bệnh nền, người già, phụ nữ mang thai đi cùng. Hỏi bác sĩ điều trị trước chuyến đi về việc ngủ ngoài trời, nắng nóng và thuốc cần mang.
Câu hỏi thường gặp
Cắm trại ở hồ Dầu Tiếng có được không?
Được ở các khu cắm trại có quản lý quanh hồ hoặc trên đất của người dân đã đồng ý. Tránh hành lang công trình thủy lợi, khu đầu mối và các bãi đất không rõ chủ.
Có được tự cắm trại trong rừng Lò Gò – Xa Mát không?
Không nên tự dựng lều trong vườn quốc gia. Chỉ ngủ lại ở nơi và theo hình thức ban quản lý vườn cho phép, nhất là mùa khô khi nguy cơ cháy rừng rất cao.
Cắm trại mùa mưa ở Tây Ninh có nên không?
Được nếu chọn khu có nhà kiên cố gần lều để trú giông, xem dự báo trước và dựng lều trên chỗ cao ráo. Có cảnh báo giông lốc mạnh thì nên hoãn.
Lều có bảo vệ khỏi sét không?
Không. Khi giông tới gần, nên vào nhà kiên cố hoặc ô tô đóng kín cửa và đợi khoảng nửa giờ sau tiếng sấm cuối mới ra.
Cắm trại với trẻ nhỏ cần lưu ý gì?
Chọn khu có quản lý, có nhà vệ sinh và chỗ trú, dựng lều xa mép nước. Trẻ cần màn chống muỗi, đèn pin riêng, và một người lớn luôn biết trẻ đang ở đâu.
Làm gì với rác sau khi cắm trại?
Gom hết vào túi buộc kín mang ra tới nơi có thùng rác, kể cả vỏ trái cây và đầu lọc thuốc lá. Đi một vòng quanh chỗ cắm trại trước khi rời đi.
